Fysiotherapie is een belangrijk onderdeel van de behandeling van CF. Bent u in het ziekenhuis opgenomen, dan ligt de nadruk op daadwerkelijk fysiotherapeutische begeleiding in de vorm van training, ademhalingsoefeningen en advies. Ziet u de fysiotherapeut tijdens het multidisciplinair spreekuur of nog op andere momenten in het jaar op de polikliniek, dan gaat het voornamelijk om het in kaart brengen van uw lichamelijke conditie.
De fysiotherapeutische begeleiding in het algemeen richt zich op:
- de ademhaling
- de ademvoorwaarden (bewegingsmogelijkheid van de borstkas, de schoudergordel, wervelkolom en uw houding)
- inspanningsvermogen
Ademhaling De fysiotherapeut kan een bijdrage leveren aan uw behandeling wanneer er problemen zijn op het gebied van:
- hoesten en slijmproductie
- benauwdheid en adempatroon
Hoesten en slijmproductie Bij het hoesten is het belangrijk een onderscheid te maken tussen een droge kriebelhoest en een hoest waarbij slijm meekomt. Als er slijm meekomt kan het afkomstig zijn uit het mond/neus/keelgebied of uit de longen. In dit laatste geval kan de afvoer van slijm uit de longen op verschillende manieren worden bevorderd:
- In het algemeen wordt slijm sneller uit de longen verwijderd door diepe en krachtige adembewegingen. Hoesten is hiervan een natuurlijk voorbeeld, maar met hoesten verwijdert u voornamelijk slijm uit de grotere luchtwegen.
- Om slijm ook vanuit kleinere luchtwegen in beweging te brengen wordt gebruik gemaakt van “huffen”. Bij het huffen voert u krachtige uitadembewegingen uit met open mond en open keel. Door de grote snelheid van de luchtstroom komen de wanden van de luchtwegen in trilling en wordt slijm van de wanden losgemaakt en mee in de richting van de mond genomen.
- Door diepere adembewegingen wordt ook slijm in de kleinere luchtwegen in beweging gebracht. Door gericht diep te zuchten, maar ook tijdens sport en spelactiviteiten, neemt de ademdiepte toe. Daarom kun u actief bewegen en sport beschouwen als een zeer goede ademhalings-oefening om de longen schoon te houden.
De basis ademoefeningen worden tegenwoordig ACBT genoemd. Deze afkorting staat voor de Active Cycle of Breathing Techniques; de actieve cyclus van ademtechnieken. Het is een afwisseling van rustig ademen, diep in- en uitademen en huffen. Daarnaast kunt u gebruik maken van de
zogenaamde drainagehoudingen om gericht te proberen slijm uit bepaalde longgebieden af te voeren. Dit wordt vooral gedaan als op de röntgenfoto van de longen ergens een concentratie van slijm te zien is.
Ook kunt u gebruik maken van ondersteunende apparaatjes om het slijm los te maken, bijvoorbeeld een ‘PEP masker’. Dit is een hardplastic mond/neusmasker, met een met lucht gevulde rand die zorgt voor een goede aansluiting met uw gezicht. Het heeft twee verbindingen met de buitenlucht: het inlaatventiel en het uitlaatventiel. Via het inlaatventiel kunt u onbelemmerd inademen, terwijl het uitlaatventiel voorzien kan worden van een dopje met een kleine diameter. Doordat het uitademen geremd wordt door het kleine gaatje in het dopje, bouwt u hierbij een lichte druk op in de luchtwegen. U kunt de druk zelf in de hand houden doordat het apparaat voorzien is van een manometer. Zo oefent u altijd met een ideale druk.
Het effect van het oefenen met het PEP masker berust op het volgende principe: door tijdens het uitademen een lichte positieve druk in de luchtwegen te onderhouden, blijven de luchtwegen tijdens het uitademen langer open. Daarom kunt u meer lucht uitademen dan normaal zonder masker. Er komt ook meer lucht langs het slijm en het komt dus meer los.
Een veel gepropageerd hulpmiddel is de flutter. Van de flutter is niet bewezen dat het een meerwaarde heeft ten opzichte van andere technieken. Als u zich goed voelt bij het gebruik van een flutter, dan is hiertegen geen bezwaar. Voordeel van de flutter is dat het makkelijk mee te nemen is.
Benauwdheid en adempatroon Benauwdheid is een gevoel dat het gevolg kan zijn van een slechte zuurstofopname in de longen, maar het kan ook het gevolg zijn van vermoeidheid van de ademhalingsspieren. Is de benauwdheid het gevolg van een slechte zuurstofopname, dan zal dit tot uitdrukking komen in een lage zuurstofverzadiging in het bloed (zuurstofsaturatie) tijdens het oefenen. De zuurstofsaturatie wordt gemeten met behulp van infrarood techniek (rood lampje aan de vinger). Bij een lage zuurstofverzadiging kan de fysiotherapeut voorstellen, in overleg met de behandelend arts, om met zuurstof te trainen. Tijdens de training kan, als dit nodig is, de hoeveelheid zuurstof aangepast worden.
Ook kan benauwdheid komen door een beperkte algemene conditie; bij een verhoogde inspanning, wordt u benauwd. Gaat u met een beperkte conditie inspanning leveren, dan bent u eerder benauwd dan met een goede conditie. In dat geval probeert de fysiotherapeut u een aangepaste ademtechniek aan te leren om de ademarbeid te verlichten en daarnaast de conditie te verbeteren.
Ademvoorwaarden
Bij ademvoorwaarden moet u denken aan de bewegingsmogelijkheid van de borstkas en de schoudergordel. De bewegelijkheid hiervan heeft invloed op de adem- hoesten hufbewegingen. Bij langdurige en toenemende kortademigheid krijgt de borstkas steeds meer een inademingsstand en wordt vooral het ver uitademen moeilijker. Bij volwassen patiënten met CF zijn deze factoren minder beïnvloedbaar dan bij kinderen met CF. Heeft u specifieke problemen op dit vlak dan zal de fysiotherapeut hieraan aandacht schenken.
Inspanningsvermogen
Voor patiënten met CF is beweging belangrijk, zowel voor de slijmafvoer als voor de algehele conditie. Vanaf jonge leeftijd worden bewegings-activiteiten gestimuleerd. De voorkeur gaat uit naar sport- en spelactiviteiten die u zelf plezierig vindt. Hierbij zijn teamsporten het zwaarst. Daarom kan het voor sommige patiënten geschikter zijn om juist duosporten of individuele sporten te doen. Andere mogelijkheden van bewegen en trainen zijn fitness, medische fitness onder begeleiding van een fysiotherapeut of individuele training bij een fysiotherapeut.