Een acuut psychotrauma is het gevolg van een éénmalige gebeurtenis waarbij het kind of de jongere wordt geconfronteerd met (dreiging met) dood of geweld of waarbij de lichamelijke integriteit wordt geschaad. Het basisgevoel van veiligheid raakt verloren en intense angst, hulpeloosheid of afschuw kan worden ervaren. Het is normaal dat op een dergelijke overweldigende gebeurtenis met stressreacties wordt gereageerd. Deze reacties maken deel uit van het verwerkingsproces en kunnen zich, afhankelijk van leeftijd en ontwikkelingsfase van het kind, in verschillende vorm en intensiteit voordoen. Een kind kan bijvoorbeeld alerter en meer prikkelbaar zijn.
De schokkende gebeurtenis kan zich overdag en 's nachts aan het kind opdringen in de vorm van beelden en dromen (herbeleving). Op andere momenten kan een kind gevoelens en gedachten gerelateerd aan de gebeurtenis juist actief vermijden. Normaal gesproken wisselen herbeleving en vermijding elkaar af, totdat de stressreacties na zekere tijd uitdoven. Dan pas gaat de herinnering aan de gebeurtenis niet meer gepaard met heftige emoties.
Of een kind met steun uit eigen omgeving in staat is tot verwerking en een gevoel van veiligheid terug kan vinden, hangt af van de omstandigheden en de beleving van het kind. Het is goed om het verwerkingsproces in de gaten te houden om symptomen te kunnen signaleren, die kunnen wijzen op het ontstaan van chronische stressreacties, zoals een Post Traumatische Stress Stoornis (PTSS). Dit is pas het geval wanneer het kind na enkele maanden nog steeds ernstig wordt gehinderd in het dagelijks functioneren door stressklachten.
Met name wanneer stressreacties na verloop van tijd niet afnemen is het belangrijk om tijdig professionele hulp in te schakelen. Zeker als er sprake is van één of meerdere risicofactoren, die de kans op het ontstaan van PTSS verhogen, is alertheid op zijn plaats. Beschermende factoren daarentegen helpen het kind weer grip te krijgen op het dagelijks leven.