Wervelkolomchirurgie (spinale chirurgie) Er zijn 5 soorten situaties waarin spinale chirurgie (operatie aan de wervelkolom) een optie kan zijn bij tumoren of metastasen in de wervelkolom:
- Weefselafname om diagnose te stellen, een prognose te kunnen geven en om te beslissen over behandelmethoden
- In opzet curatieve (genezende) behandeling bij patiënten met kanker waarbij er één of weinig metastasen zijn in de wervelkolom
- In opzet curatieve (genezende) behandeling waarbij er primaire tumoren zijn ingegroeid in de wervelkolom. Dit zijn geen metastasen maar tumoren die ontstaan buiten de wervelkolom en tegen en in de wervelkolom groeien.
- Palliatieve behandeling om verlies van functies (dwarslaesie) te voorkomen en kwaliteit van leven te verbeteren
- Pijnbestrijding
Botmetastasen
Metastasen naar het bot komen veel voor bij patiënten met kanker. Deze metastasen komen vooral voor in de wervelkolom, maar ook op andere plekken zoals bekken, dijbeen en armbeen. Dit geldt vooral voor borstkanker, prostaatkanker, longkanker, nierkanker en blaaskanker. Ook bij het multipel myeloom (ziekte van Kahler) wordt bot vaak aangetast. Echter, daar zijn het vaak geen tumorhaarden, maar gaten die in de botten ontstaan doordat het bot niet goed meer wordt opgebouwd.
Wervelkolommetastasen kunnen leiden tot botbreuken. En die botbreuken kunnen (behalve ernstige pijn) ook druk op het ruggenmerg veroorzaken, met eventueel (dreigende) dwarslaesie. Als gevolg hiervan kan de kwaliteit van leven sterk afnemen en helaas overlijdt ook een deel van de patiënten aan deze metastasen.
Botbreuken (pathologische fracturen)
Bij een metastase in de botten wordt meestal de sterkte van bot aangetast. Dit kan er toe leiden dat er botbreuken kunnen ontstaan door minimale ongelukken of zelfs helemaal spontaan. Deze botbreuken worden ook wel pathologische fracturen genoemd. ‘Pathologie’ betekent ‘ziekte’; ‘fractuur’ betekent ‘breuk’. Deze term duidt aan dat de breuk is ontstaan door ziekte, en niet door een oorzaak van buitenaf (een trauma). Pathologische breuken hebben min of meer dezelfde symptomen als traumatische botbreuken, namelijk pijn en functieverlies.
Voorkómen van botbreuken
Het voorkómen van fracturen is erg belangrijk. In de regel krijgen patiënten bisfosfonaten tabletten of infusen om fracturen zoveel mogelijk te voorkomen of om het optreden ervan uit te stellen. Het tijdig opsporen van botmetastasen is erg belangrijk. Bij verdenking op botmetastasen en /of wervelkolommetastasen is diagnose en behandeling door een multidisciplinair team belangrijk. Zo’n team bestaat uit een spinale chirurg (orthopeed/neurochirurg), een radiotherapeut, een anesthesioloog en een internist-oncoloog/hematoloog.
Behandelen van botbreuken
Behandeling van botmetastasen en wervelkolommetastasen kan bestaan uit chirurgie (operatie), radiotherapie (bestraling), chemotherapie of een combinatie van deze behandelingen. De afweging over de beste behandeling is zeer complex. De beste medische kennis en ervaring is nodig, en die is niet in elk ziekenhuis beschikbaar. In het UMC Utrecht kunt u rekenen op de best denkbare zorg. Daarin is ook een belangrijke rol weggelegd voor de wensen en voorkeuren van u als patiënt.
In tegenstelling tot traumatische botbreuken genezen de pathologische fracturen meestal niet of erg moeizaam vanzelf. Indien zo’n breuk de functie van romp, been of arm onmogelijk maakt, worden de gebroken botten operatief vastgezet. Dat gebeurt (net als bij traumatische botbreuken) met metalen pennen, schroeven en staven eventueel aangevuld met botcement. Het vastzetten heet ook wel ‘fixeren’ of ‘stabiliseren’. Bij sommige soorten kanker wordt na een chirurgische stabilisatie radiotherapie (bestraling) gebruikt. Bisfosfonaten worden ook gebruikt om de verdere verzwakking van andere botten tegen te gaan.
Compressie van het ruggenmerg
De meeste botmetastasen bevinden zich in de wervels. Een pathologische fractuur in de wervelkolom kan, net als bij een traumatische wervelbreuk, beschadiging van zenuwen of druk op het ruggenmerg veroorzaken. Een ander woord voor druk (op het ruggenmerg) is compressie. Klachten die kunnen optreden bij (dreigende) wervelbreuk zijn:
- Ernstige pijn in de rug (meestal midden of laag in de rug) of de nek, met een verergering bij zitten, staan of lopen (dat wil zeggen bij verticaal belasten van de wervelkolom)
- Pijn in de wervelkolom die erger wordt bij drukverhogende momenten (hoesten, niezen, toiletgang).
- Nachtelijke rugpijn waardoor slapen moeilijk of onmogelijk is.
- Neurologische verschijnselen: uitstralende pijn in armen of benen, krachtverlies van ledematen, moeite met lopen, gevoelsstoornissen of verlies van controle over urine of ontlasting.
Compressie van het ruggenmerg en een dreigende dwarslaesie kunnen optreden bij patiënten met een vergevorderde vorm van kanker. Meestal hebben zij al diverse behandelingen gehad, die helaas onvoldoende gewerkt hebben.
Bij het Multipel Myeloom is compressie soms de eerste klacht waardoor de ziekte wordt ontdekt. Dit is een medisch spoedgeval, waarin zo snel mogelijk gestart moet worden met behandeling. Dus zal de patiënt moeten worden verwezen naar een centrum waar 24-uurs beschikbaarheidsdienst bestaat voor complexe spinale chirurgie, MRI-diagnostiek en afdeling radiotherapie, zoals in het UMC Utrecht.
Behandelen van compressie van het ruggenmerg
De behandeling van compressie kan de kanker niet genezen. Het is dus een palliatieve behandeling. Het doel is behoud van uw lichaamsfuncties en pijnbestrijding. Er vindt multidisciplinair overleg plaats. Dat wil zeggen dat verschillende soorten specialisten (spinale chirurgie, oncologie en radiotherapie) samen bespreken of een operatie zinvol is. Hierbij spelen de volgende factoren een rol:
- De algehele medische conditie van de patiënt
- De plaats van de metastase(n) (één plek of meerdere plekken)
- Hoe instabiel de wervelkolom is
- Mogelijke ongevoeligheid voor bestraling (radiotherapie)
Operaties om de druk op het ruggenmerg te verminderen en de wervelkolom weer sterk te maken zijn:
- Stabilisatie van de wervelkolom: bij deze operatie worden de aangetaste wervels in de juiste stand vastgezet.
- Decompressie en versteviging van de wervelkolom: bij deze operatie wordt de druk van het ruggenmerg gehaald (door de metastase volledig of gedeeltelijk te verwijderen). Dat wordt gecombineerd met verstevigen van de wervelkolom met metalen schroeven, staven en botcement.
- Vertebroplastiek en/of kyphoplastiek: bij deze operatie spuit de arts cement in de zieke wervel.
- Plaatsen van kunstwervels: bij sommige tumorsoorten, zoals schildklier-of niertumor (Grawitz) wordt de aangedane wervel volledig verwijderd en vervangen door metalen kunstwervels. Dat is mogelijk wanneer er één duidelijk begrensde uitzaaiing is, en de patiënt nog een vrij lange levensverwachting heeft.
Afhankelijk van het tumor type wordt soms voor de operatie een ‘embolisatie’ uitgevoerd. Daarbij worden bloedvaten van de aangedane wervels dichtgemaakt. Dat voorkomt overmatig bloedverlies bij de operatie. De embolisatie vindt plaats op de afdeling Radiologie.
Risico’s en complicaties van spinale chirurgie
Risico’s en complicaties zijn afhankelijk van meerdere factoren, zoals:
- Uw leeftijd
- De vraag of u meerdere aandoeningen heeft
- De uitgebreidheid van de operatie
- De vraag of de operatie plaatsvindt in een bestraald gebied.
Hoewel de operaties worden uitgevoerd om een dwarslaesie te voorkomen kunnen toch tijdens de operatie complicaties optreden die het ruggenmerg beschadigen. Met de huidige technieken en de uitgebreide ervaring van de spinale chirurgen is de kans hierop tegenwoordig minder dan 1%.
Daarnaast kan wondgenezing verstoord raken. Vanwege de ziekte maar ook de chemotherapie en radiotherapie hebben patiënten slechtere wondgenezing en zijn vatbaarder voor infecties. Wondgenezingsproblemen komen in ±5-10% van de patiënten voor en de kans hierop kan in ongunstige gevallen oplopen tot 30%. In dit soort gevallen is het soms nodig de patiënt opnieuw te opereren om de wond schoon te maken en dicht te krijgen. Vaak is ook antibiotica behandeling nodig voor 6 tot 12 weken.
Niet-operatieve mogelijkheden om compressie van het ruggenmerg te behandelen
Deze mogelijkheden zijn:
- Specialistische pijnbestrijding
- Voorschrijven van bisfosfonaten
- Palliatieve radiotherapie
- Ondersteuning van de wervelkolom van buitenaf, bijvoorbeeld door een korset