Stamceltransplantaties voor aangeboren stofwisselingsziekten in het Wilhelmina kinderziekenhuis, Utrecht
Sinds begin jaren tachtig worden er met succes stamceltransplantaties (SCT) verricht voor “aangeboren stofwisselingsziekten”. Dit geldt vooral voor specifieke lysosomale stapelingsziekten (zie tabel onderaan pagina).
De gedachte achter het verrichten van een SCT bij een aangeboren stofwisselingsziekte is gebaseerd op de correctie van het onderliggende enzymdefect door excretie (productie?) van het missende enzym door gezonde donorcellen. Voor de ziekte van Hurler, X-gebonden Adrenoleukodystrofie en de ziekte van Krabbe zijn gedetailleerde studies rondom SCTs bekend. Hoewel veelbelovende resultaten worden gerapporteerd, wordt het succes van deze behandeling beperkt door hoge percentages donor-afstoting “graft-failure” en sterfte. Verbetering van de SCT-technieken en het ontwikkelen van andere cel therapieën kan de prognose van deze ziektebeelden verbeteren.
Ontwikkelingen
Een van de meest recente nieuwe ontwikkelingen is het gebruik van onverwant navelstrengbloed als stamcelbron voor een SCT. De snelle beschikbaarheid van het navelstrengbloed maakt het mogelijk dat ook bij snel progressieve neuro-degeneratieve ziektebeelden (ziektebeelden die de hersenen aantasten) een SCT kan worden overwogen. Andere nieuwe ontwikkelingen op het gebied van “cel vervangende therapieën” zijn het gebruik van mesenchymale stamcellen en gentherapie. Echter, het gebruik hiervan is nog verre van uitgebreide veilige toepassing in de kliniek. Verbetering van SCT-technieken, het gebruik van nieuwe stamcel bronnen en de ontwikkeling van andere “cel vervangende therapieën” kunnen een enorme impact hebben op de veiligheid en effectiviteit van SCTs.
Stamceltransplantaties in het UMC Utrecht
In het Universitair Medisch Centrum Utrecht (UMCU) / Wilhelmina kinderziekenhuis (WKZ) worden sinds 2003 ook SCTs verricht voor aangeboren stofwisselingsziekten. Jaarlijks vinden er in het WKZ tussen de 4 en 10 SCTs plaats voor een aangeboren stofwisselingsziekte. De laatste jaren wordt uitsluitend gebruik gemaakt van onverwant navelstrengbloed als stamcel bron.
Internationaal hebben de stamceltransplantatie afdeling en de afdeling metabole ziekten van het WKZ bekendheid gekregen doordat zij binnen Europa een centrale rol hebben verworven in de coördinatie en uitvoering van belangrijke internationale studies. Deze studies zijn er op gericht de SCT-technieken te optimaliseren, de indicatiestelling voor SCTs helderder te krijgen, de langere termijn uitkomsten van succesvol getransplanteerde kinderen in kaart te brengen alsook de zorg omtrent een kind met een aangeboren stofwisselingsziekte na een SCT te optimaliseren. Tevens wordt er op dit moment gewerkt aan het opzetten van een goed functionerende “wereldwijde registratie” die de langere termijn uitkomst van deze behandelingen nog nauwkeuriger vastlegt.
Ziektebeelden
| Ziektebeeld |
Mogelijkheid tot SCT |
Mucopolysaccharidosen (MPS) |
|
MPS I
Hurler
Hurler-Scheie |
Ja
Ja/Nee (gezien ERT)* |
MPS VI; Maroteaux-Lamy
Ernstige subtype |
Ja/Nee (gezien ERT)* |
| MPS VII; Sly |
Ja |
Leukodystrofiën |
|
X-gebonden adrenoleukodystrofie
Cerebraal |
Ja |
Metachromatische leukodystrofie
Juveniele subtype
“Late onset” |
In ontwikkeling
Ja |
Globoid leukodystrofie
Vroeg infantiele subtype (ziekte van Krabbe)
Laat infantiele subtype |
Ja
Ja |
Overige aangeboren stofwisselingsziekten |
|
| Fucosidose |
In ontwikkeling |
| α-mannosidose |
Ja |
| Aspartylglucosaminurie (AGU) |
In ontwikkeling |
| Lipogranulomatose van Farber |
In ontwikkeling |
Gangliosidose
GM1 |
In ontwikkeling |
Gaucher
Type I
Type III |
Nee (gezien ERT)
In ontwikkeling |
| Mucolipidose |
In ontwikkeling |
Neuronale Ceroid Lipofuscinose (NCL)
CLN 1
CLN 2 |
Nee
Nee |
Niemann-Pick
Type B
Type A en C |
Ja
In ontwikkeling |
Osteopetrose
Maligne infantiele subtype
Carbonische Anhydrase II Deficiëntie (CAD) |
Ja
In ontwikkeling |
| Ziekte van Wolman |
Ja |
* Afhankelijk van de ernst
laatste update: 25-05-2010