Wanneer bij een valincident sprake is van de risicofactor “fixatie” uit de interventiedatabase, kan de verpleegkundige voor meer informatie doorklikken naar de richtlijn "omgaan met risicogedrag”.
RICHTLIJN BESLUITVORMING VRIJHEIDSBEPERKING
Andrea Dielis-van Houts en Marieke Schuurmans, 2004
Geschikt gemaakt voor het verpleegkundig handboek op Scoop door Pel, R en Krouwel, D. , afdeling Geriatrie 2007
Deze richtlijn bestaat uit drie delen:
A Een gebruiksaanwijzing
B Informatie over de jurische achtergronden van vrijheidsbeperkende maatregelen
C Een invulformulier
A Doelgroep:
- Ouderen in het ziekenhuis die worden behandeld door het multidisciplinaire team.
Doel van de richtlijn:
- De besluitvorming is multidisciplinair, inzichtelijk en in samenspraak met de patiënten en zijn vertegenwoordiger.
- De richtlijn wordt ingevuld op het moment dat er sprake is van risico op ernstig letsel, dus voor dat de patiënt in zijn vrijheid wordt beperkt.
- De verpleegkundige vult de richtlijn in, na overleg met de arts en het multidisciplinaire team.
- Als voor een onderdeel een * staat, dient dit ook te worden vermeld in de medische status.
- Bij wijzigingen wordt voor de nieuwe informatie de datum vermeld, voor de verouderde informatie de stopdatum
- Familie hoeft niet te tekenen voor akkoord, het gaat erom dat het duidelijk is wat met wie van de familie is besproken en dat toestemming is gegeven (bij wilsonbekwaamheid van de patiënt)
- De richtlijn gaat over de besluitvorming rondom risico op ernstig letsel.
Het gebruik vereist kennis over :
- herkennen van symptomen van risicogedrag
- probleemanalyse
- probleembeschrijving
- het toepassen van interventies ter voorkoming of minimalisering van risicogedrag
- vrijheidsbeperking
- communicatie met zowel de patiënt en zijn familie, als met andere betrokken hulpverleners van het multidisciplinaire team
- wetgeving en het gebruik van standaarden en protocollen rondom deze problematiek (zie werkboek)
De Wet Geneeskundige Behandelingsovereenkomst (WGBO) bepaalt dat de toestemming van een patiënt voor opneming in een ziekenhuis niet inhoudt dat hij geacht mag worden bij voorbaat in te stemmen met de door de hulpverlener noodzakelijk geachte behandeling.
De wet bepaalt dat voor verrichtingen ter uitvoering van de behandelingsovereenkomst opnieuw toestemming van de patiënt vereist is.
Wanneer een patiënt wilsonbekwaam wordt geacht dan is voor een behandeling vervangende toestemming vereist van een wettelijke vertegenwoordiger (curator of mentor), een persoonlijke gemachtigde, de echtgenoot/levenspartner, ouder, kind, broer of zus van de patiënt (artikel 453, lid 1 en 3).
Een patiënt is volgens de wet wilsonbekwaam als hij niet in staat is tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake. Gesteld wordt dat een patiënt wilsbekwaam is tot in een concrete situatie het tegendeel komt vast te staan. Iemand kan wilsbekwaam zijn om te beslissen welke voeding hij/zij tot zich neemt, maar wilsonbekwaam om toestemming te geven voor een operatie.
Verzet de wilsonbekwame patiënt zich tegen een verrichting van ingrijpende aard waarvoor een vertegenwoordiger toestemming heeft gegeven, dan kan de verrichting slechts worden uitgevoerd indien zij ‘kennelijk nodig is ten einde ernstig nadeel voor de patiënt te voorkomen’ (artikel 453, lid 6).
Bij alle keuzen die de hulpverlener maakt, geldt het goede hulpverlenerschap als richtlijn voor het handelen van de hulpverlener. In artikel 453 wordt het zo geformuleerd : de hulpverlener moet bij zijn werkzaamheden de zorg van een goede hulpverlener in acht nemen en handelt daarbij in overeenstemming met de op hem rustende verantwoordelijkheid, voortvloeiende uit de voor hulpverleners geldende professionele standaard’. Dit houdt in dat een verpleegkundige in een noodsituatie moet overgaan tot vrijheidsbeperking wanneer hij er van overtuigd is dat deze keuze gemaakt zou worden door ieder andere redelijk bekwame en redelijk handelende vakgenoot in dezelfde omstandigheden.
Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ) is sinds 1994 van kracht en beschrijft de rechtspositie van patiënten met een geestesstoornis die tegen hun wil zijn opgenomen. In deze wet staat wanneer Middelen en Maatregelen (zoals fixatie, gedwongen voeding en medicijnen) mogen worden toegepast. Deze wet geldt voor psychiatrische ziekenhuizen, inrichtingen voor verstandelijke gehandicapten, psychogeriatrische verpleeghuizen, Psychiatrische Afdelingen van Algemene Ziekenhuizen en sommige afdelingen van het verzorgingshuis. De wet geldt niet voor Algemene Ziekenhuizen.
Als er geen interventies zijn die het risico van ernstig letsel van de patiënt acceptabel maken, is vrijheidsbeperking het laatste middel.
- Voordat besloten wordt tot vrijheidsbeperking moet de verpleegkundige overleggen met de patiënt, collega’s, een arts en de eerste vertegenwoordiger van de patiënt. Opdracht moet worden gegeven door de arts en schriftelijk zijn vastgelegd.
- In noodsituaties wordt direct gehandeld, liefst na overleg met patiënt en collega. Daarna wordt zo snel mogelijk toestemming gevraagd aan bovenstaande partijen.
Uit:
H.J.J. Leenen, Handboek Gezondheidsrecht, Bohn Stafleu van Loghum, 2000.
Dit formulier kun je uitprinten, samen met de betrokkenen invullen en in de status
opbergen.
NAAM PATIENT
DATUM
1. Analyse risicogedrag
Probleem : risico op ernstig letsel door
- [ ]valgevaar
- [ ]verwijderen medisch hulpmiddel
- [ ]dwalen
- [ ]onrust
Oorzaak : (vanuit de persoon, behandeling en zijn omgeving)
Symptomen : (concrete omschrijving van het gedrag)
Uitlokkende factoren : (vanuit de persoon, behandeling en omgeving)
Hoe groot is het risico op ernstig letsel?
- [ ]zeer laag
- [ ]laag
- [ ]matig
- [ ]hoog
- [ ]zeer hoog
Kwam het risicogedrag vaker voor het laatste halfjaar?
- [ ] nee
- [ ] ja, het volgende:
Hoe werd hier mee omgegaan en wat was het resultaat?
Heeft de patiënt letsel opgelopen?
- [ ] nee
- [ ] ja, het volgende:
Is de patiënt eerder in zijn vrijheid beperkt?
- [ ] nee
- [ ] ja, hoe waren de ervaringen?
Is het risico op ernstig letsel besproken met de patiënt en/of vertegenwoordiger?
- [ ] ja,
- [ ] nee, omdat:
- naam arts:
- naam verpleegkundige:
- naam vertegenwoordiger:
Welk risicogedrag wordt geaccepteerd
(bespreken met patiënt en/of vertegenwoordiger):
Wat zijn de consequenties voor de thuissituaties (na ontslag)?:
(b.v.: hoe is het risico thuis? Wat moet de patiënt thuis minimaal kunnen?)
2. Doel van de multidisciplinaire behandeling ten aanzien van het risicogedrag:
3. * Interventies bij risicogedrag (zonder vrijheidsbeperking)
Interventies zoals:
- vaste toilettijden, oefenen balans, begeleiding, voorlichting, aansluiten bij de individuele gewoontes, opvangen risicomomenten, standaard met infuus/sondevoeding aan uitstapkant bed. Lijnen en slangen fixeren, bed tegen de muur, extra persoonlijke begeleiding bijv. door en aan familie, mobiliteitsplan. Dit zijn interventies die ingaan op de oorzaak, uitlokkende factoren en de symptomen (zie 1).
Hulpmiddelen: (rollator, kussens enz.)
Wordt hierdoor het doel bereikt?
- [ ] ja – ga zo door
- [ ] nee
Hoe groot is het risico van ernstig letsel?
- [ ]zeer laag
- [ ]laag
- [ ]matig
- [ ]hoog
- [ ]zeer hoog
Omschrijf waarom de interventies niet het doel bereiken
Is het feit dat het risico van ernstig letsel blijft bestaan besproken met de patiënt en/of vertegenwoordiger?
- [ ] ja
- [ ] nee
Interventies om het doel in de thuissituatie (of na ontslag) te bereiken
4. * Toestemmingsvereiste
Is de patiënt wilsbekwaam t.a.v. risicoacceptatie / vrijheidsbeperking?
- [ ] ja
- [ ] nee, als gevolg van:
Naam van de arts die (gedeeltelijke) wilsbekwaamheid heeft vastgesteld:
Wie geeft toestemming voor vrijheidsbeperking?
- Naam arts :
- Naam verpleegkundige: (die betrokken is bij de besluitvorming)
- Naam vertegenwoordiger : (die betrokken is bij de besluitvorming)
- Heeft de patiënt toestemming gegeven
[ ] ja
[ ] nee, omdat
- vertoont de patiënt verzet?
- [ ] ja
- [ ] nee
5. * Vrijheidsbeperkende interventie start en stop
Datum
[ ] stoel met blad
[ ] Zweedse band in stoel
[ ] Zweedse band in bed
[ ] polsband : [ ] rechts [ ] links
[ ] enkelband : [ ] rechts [ ] links
[ ] bedhekken : [ ] hoog [ ] laag
rechts / links hoog, rechts / links laag
[ ] gesloten afdeling
[ ] sederende medicatie
Individuele aandachtspunten
Wanneer en hoelang wordt vrijheidsbeperking toegepast?
[ ] continue
[ ] ’s nachts
[ ] overdag
[ ] af en toe, als de patiënt volgend gedrag vertoont:
Waar wordt vrijheidsbeperking toegepast?
Denk aan een veilige omgeving.
[ ] huiskamer
[ ] slaapkamer
[ ] gang
Wordt vrijheidbeperking gestopt als familie aanwezig is?
[ ] ja
[ ] nee
Hoe groot is het risico op ernstig letsel?
[ ] zeer laag
[ ] laag
[ ] matig
[ ] hoog
[ ]zeer hoog
Wat wordt gedaan om de risico’s van vrijheidsbeperking te voorkomen?
(Bijvoorbeeld: t.a.v. mobiliteit, eten, drinken, toilet, gedrag)
6. * Evaluatie
* Wanneer is de verpleegkundige evaluatiedatum:
(in ieder geval dagelijks in de schriftelijke rapportage).
* Wanneer is de evaluatiedatum binnen het multidisciplinaire team:
(in ieder geval tijdens artsenvisite en het multidisciplinaire overleg)
Evaluatiepunten
- Is het inzicht in het risicogedrag veranderd?
- Moet het doel worden bijgesteld?
- Staat de maatregel in duur en omvang in verhouding met de aanleiding?
- Is er gekozen voor de minst ingrijpende maatregel?
- Zijn de toegepaste interventies het meest geschikt om het doel te bereiken?
- Bestaat er risico op ernstig letsel, met of zonder vrijheidsbeperking?
- Is de wilsbekwaamheid veranderd?
- Wanneer kan de vrijheidsbeperking worden gestopt?
- Welke reactie vertoont de patiënt en familie t.a.v. risicoacceptatie / vrijheidsbeperking?
- Vertoont de patiënt verzet?
- Wat zijn de consequenties voor de thuissituatie (na ontslag)?
Het UMC-Utrecht aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de eventuele gevolgen
van het ondeskundig toepassen van deze richtlijn..
© copyright 2007 UMC Utrecht Geriatrie A. Dielis-van Houts / M.J. Schuurmans
Alle rechten voorbehouden. Deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever/maker/samensteller/opsteller, doch uitsluitend ten behoeve van de ontwikkeling van een website of ander communicatiemiddel ten behoeve van valpreventie en altijd met juiste bronvermelding.