Het initiatief X-omics (spreek uit: cross-omics) ontvangt 17 miljoen euro van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). X-omics bundelt de nieuwste moleculaire technologieën voor fundamenteel onderzoek naar DNA, eiwitten, stofwisselingsproducten. Daarmee wordt belangrijke kennis vergaard over bijvoorbeeld kanker, immuunreacties, zeldzame aandoeningen en effecten van genetische variaties in de bevolking. Vanuit het UMC Utrecht zijn Edwin Cuppen, Boudewijn Burgering, Jeroen de Ridder en Wigard Kloosterman hierbij betrokken.

X-omics bundelt moleculaire technologieën die tot baanbrekende vooruitgang kunnen leiden bij het in kaart brengen van onderliggende mechanismen van ziekte en gezondheid. Ook spelen deze technologieën een steeds grotere rol bij diagnostiek ten behoeve van gepersonaliseerde patiëntenzorg. De Nederlandse onderzoeksstructuur krijgt met de toekenning aan X-omics een extra impuls. Het gaat hierbij met name om DNA-onderzoek (genomics, UMC Utrecht) en onderzoek naar eiwitten (proteomics, Universiteit Utrecht), stofwisselingsproducten (metabolomics, Universiteit Leiden) en de integratie van data hieruit (Radboudumc). De meerwaarde van het initiatief zit voor een belangrijk deel in de samenwerking van topinstituten die op al deze –omics onderdelen en data-integratie actief zijn. Door samen te werken in X-omics kan een enorme stap voorwaarts worden gemaakt. Zo zullen de deelnemers de technologische mogelijkheden van alle ‘-omics’-technieken sterk verhogen. Door gegevens uit genomics, proteomics en metabolomics goed samen te brengen, wordt het daarnaast mogelijk om de invloed van de wisselwerking tussen DNA, eiwitten en stofwisselingsproducten te analyseren. Dit geeft ook een beter beeld van het functioneren van cellen en weefsels als systeem.

Menselijk genoom
De toekenning van 17 miljoen aan X-omics bevestigt en versterkt de vooraanstaande rol van de onderzoeksfaciliteiten van het Center for Molecular Medicine van het UMC Utrecht. Hierbij gaat het onder meer om de faciliteit voor het uitlezen van DNA (de Utrecht Sequencing Facility, USEQ) en de faciliteit om digitale data van DNA-onderzoek te analyseren (de UMC Utrecht Bioinformatics Expertise Core, UBEC). “Deze faciliteiten maken gebruik van de nieuwste technologieën”, vertelt prof dr. Edwin Cuppen, hoogleraar Humane Genetica. “Ze hebben zodoende een belangrijke rol bij het in kaart brengen en bestuderen van het functioneren van het genoom in normale en zieke cellen en individuen.”
Vanuit het UMC Utrecht zijn prof.dr. Edwin Cuppen en dr. Wigard Kloosterman betrokken bij het onderdeel genomics/next generation sequencing, prof. dr. Boudewijn Burgering bij de onderdelen proteomics en massaspectrometrie en dr. Jeroen de Ridder bij data-integratie en data-mining. Hun onderzoekgroepen zullen het wetenschappelijke deel met betrekking tot technologische doorontwikkeling en innovatie verzorgen. “Voor ons betekent X-omics en de nu toegekende NWO-gelden dat we de proteins@work-faciliteit van het UMC Utrecht en het Hubrecht Instituut kunnen voortzetten”, aldus Burgering. “Dat is van groot belang voor fundamenteel onderzoek naar de rol van eiwitten.”

De Nationale Roadmap Grootschalige Infrastructuur stimuleert grote onderzoeksfaciliteiten waarmee Nederland internationaal een belangrijke positie kan innemen. X-omics is een van de tien projecten die door minister Van Engelshoven van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen is gehonoreerd. In totaal is er 138 miljoen euro uitgetrokken om de grootschalige wetenschappelijke Infrastructuur in Nederland te faciliteren. Zie ook het persbericht van de NWO.