Fotograaf Marcel Kolenbrander maakte Still In Your Eyes: een boek met foto’s van de ogen van ouders, opa’s, oma’s, broertjes en zusjes van stilgeboren kinderen. Ook hun verhalen staan erin, zoals dat van Carina en Steef Harder-Kramer. Hun zoon Noah werd in het Wilhelmina Kinderziekenhuis stil geboren. Het boek bevat ook teksten van zorgverleners, zoals Steven van Essen, maatschappelijk werker bij de afdeling Genetica in  het UMC Utrecht.

Ze kan er slecht tegen dat het krijgen van een kind meestal als iets zoetsappigs wordt gebracht, een roze wolk zou zijn. “Na de 20-weken-echo dacht ik: het is nu een kwestie van de zwangerschap uitzitten en dan is het er”, vertelt Carina. “Natuurlijk wil je dat de zwangerschap onbezorgd is. Maar je mag ook best weten dat er ook na die 20 weken nog iets mis kan gaan en dat dat ernstig kan zijn.“ Ze kan zich nog goed herinneren hoe ze met oud en nieuw met haar man in de voortuin stond en dacht: in het nieuwe jaar komt ons eerste kindje. “Een jaar geleden was alles nog onbezorgd, niets aan de hand.”

Weinig opmerkelijks

Carina’s zwangerschap verliep voorspoedig. Maar als ze 23 weken zwanger is, krijgt ze ontsluiting en weeën. Ze belandt op 4 januari 2019 in het Flevoziekenhuis en vlak daarna in het Wilhelmina Kinderziekenhuis, dat gespecialiseerd is in vroeggeboorte. Er komen veel specialismen in beeld. “Het ging iets beter, dat wel. Verder was er weinig opmerkelijks, dus je houdt hoop.” De placenta blijkt geïnfecteerd. En er komt een gesprek: wat als de baby toch snel komt? “Op 7 januari braken de vliezen, op 8 januari ben ik bevallen”, vertelt Carina. Na een zwangerschap van bijna 24 weken wordt Noah geboren. “Er was niets bijzonders aan hem te zien, maar de infectie was te sterk. Hij was te kwetsbaar om de bevalling te overleven.” Na het breken van de vliezen was de hartslag al gehalveerd. “‘Doodgeboren’ vind ik lelijk klinken”, zegt Carina. “‘Stil’ is meer sereen: het kindje is stil, schreeuwt niet, pruttelt niet. Ik was stil, mijn man Steef, de artsen en de verpleegkundigen. Geen piepjes van machines, niets. Alles was oorverdovend stil.”
 

Kraantje met tranen

In het begin kan ze alleen huilen van verdriet en gemis. Ook haar ouders hebben het zwaar. “Vergeet niet dat opa’s en oma’s het verdriet bij hun eigen kind zien én een kleinkind hebben verloren”, vertelt Carina. “Op het moment dat Noah stil was geboren en we onze ouders belden, heeft mijn vader vijf minuten lang geen woord gezegd, alleen gehuild. De eerste weken draaide ik mijn kraantje met tranen dicht en was ik er voor mijn ouders. Als ze weer weg waren, dan kwam alle ruimte voor mijn eigen verdriet. Het heeft weken geduurd voordat we dat konden delen.”
 

Taboe doorbroken

Een paar maanden na Noahs geboorte spreekt fotograaf Marcel Kolenbrander af met Carina en Steef. Samen maken ze het plan voor het boek Still In Your Eyes met foto’s van de ogen van ouders die voor, tijdens of rond de geboorte een kind hebben verloren of van hun opa’s, oma’s, broertjes of zusjes. Carina en andere ervaringsdeskundigen tekenen hun verhaal op. De namen van de kinderen worden bij de foto’s genoemd. “In ogen zitten vele lagen”, vertelt Marcel. “Het gaat mij bij deze foto’s niet zo zeer om het beeld, maar wat je erbij voelt. Via al deze ogen maken we de kinderen zichtbaar, zodat ze gekend worden en het taboe om over hun dood te spreken wordt doorbroken.” Voor Carina is er nog een element van belang: “Mijn ogen en die van Steef hebben Noah, ons kind, gezien. Ze zijn een weerkaatsing van hem, de jongen die we nu niet meer kunnen bekijken."

De stille geboorte van Noah is nog geen jaar geleden. “Elke dag erbij is er één meer zonder hem”, zegt Carina. “Noah is constant in mijn gedachten. Inmiddels is dat met een gevoel van trots: een engeltje op mijn schouder. Hij hoort bij ons, uit zijn naam is zo veel ontstaan.”

Het afgelopen jaar heeft Carina op Instagram een netwerk opgebouwd met ouders en familieleden van stilgeboren kinderen. Ze steunen elkaar en delen hun verhalen, gevoelens en gedachten. “Soms heb ik daar een dagtaak aan”, zegt ze. “Veel mensen zoeken steun, herkenning en erkenning. Bovendien kan ik alles tot op de seconde terughalen en ben ik zelf een open boek. Iedere ouder mag praten over zijn of haar kind, of het nu levend of dood is.”
 

Duivelse dilemma’s

In het boek vertellen ook enkele hulpverleners over stilgeboorte. Eén van hen is Steven van Essen, maatschappelijk werker op de afdeling Genetica. Hij begeleidt met regelmaat ouders van ongeboren kinderen met een genetische afwijking. Dat kan betekenen dat het kind een lichamelijke handicap, een verstandelijke beperking of een combinatie van beiden heeft.  Sommige kinderen zullen uiteindelijk alleen wat extra hulp op school nodig hebben, anderen komen nooit tot een zelfstandig of volwassen leven. Steven: “Ouders moeten dan ‘gedwongen kiezen’ welke risico’s voor het kind, henzelf en eventuele andere zinsleden aanvaardbaar zijn. Dat zijn vaak duivelse dilemma’s. Er is verdriet, verlies, pijn, afscheid en kwetsbaarheid.” Komt er een stille geboorte, dan probeert hij daar samen met de ouders op te anticiperen, te ontdekken hoe zij, passend bij hun leven en overtuiging, een waardig plekje voor hun stille baby kunnen creëren. “Gedurende de korte periode waarin je als vader en moeder samen kunt zijn met je kind, is het belangrijk om herinneringen te maken. Een dierbare foto kan hierbij dienen als bewijs van onderlinge verbondenheid.”
 

Ria Geertruida Hendrika

De teksten van ouders en andere familieleden in Still In Your Eyes zijn minstens even indrukwekkend als de foto’s. De lezer wordt met regelmaat overvallen door gevoelens van ontroering én huivering. Vrijwel steeds is er de pijn-van-het-er-bijna-zijn, de enorme verbondenheid met dàt kindje, vaak de schuldgevoelens bij moeders (‘had ik niet eerder iets moeten merken, heb ik signalen gemist?’) en steeds de zoektocht naar zingeving (‘niets is voor niets’). Marcel hield het in zijn studio dan ook lang niet altijd droog tijdens het fotograferen van de familieleden. “Een oudere vrouw vertelde over haar bevalling 58 jaar geleden van een tweeling. Daarvan overleed het meisje en overleefde het jongetje”, vertelt hij. “Haar echtgenoot werd destijds geadviseerd om maar niet met zijn vrouw te praten over het verlies van het meisje.” In 2018 overleed de zoon van de tweeling. Pas toen praatten man en vrouw voor het eerst over beide kinderen. De moeder weet niet waar het stilgeboren meisje is gebleven of begraven, maar heeft wel elke dag aan haar gedacht. Ze had haar ook een naam gegeven, maar die 58 jaar voor zich gehouden. “Ik kreeg er kippenvel van”, zegt Marcel. “Na de fotosessie zei ze: ‘Als ik straks thuis ben, ga ik mijn man vertellen hoe onze dochter heet.’ Dat is wat het boek ook doet. Zo krijgt Ria Geertruida Hendrika, want zo heette het meisje, toch nog erkenning.”
 

Laat het ons weten als je vragen, opmerkingen of reacties voor de redactie hebt.

Reageer op dit artikel

Dit is een verplicht veld Dit is geen juist e-mailadres Dit is een verplicht veld Dit is een verplicht veld

    Lees meer verhalen

    Ontdek en verdiep je in onze onderwerpen