De heilige graal van de geneeskunde is gepersonaliseerde zorg. Oftewel: een behandeling die toegesneden is op de unieke kenmerken van het individu. Toegepaste data-analyse brengt dit binnen bereik, zegt Wouter van Solinge, ambassadeur eHealth & Big Data bij het UMC Utrecht. “Het vereist echter wel een intensieve samenwerking tussen artsen, dataspecialisten en patiënten.”

Het UMC Utrecht beschikt over een enorme hoeveelheid medische gegevens, zoals laboratoriumuitslagen, röntgenfoto’s en ziektegeschiedenissen. Deze data kunnen door nieuwe technologieën, zoals kunstmatige intelligentie, op een slimme manier geanalyseerd worden. Wouter van Solinge, hoogleraar klinische chemie én ambassadeur eHealth & Big Data bij het UMC Utrecht: “Met deze analyses ontwikkelen we modellen die per patiënt een voorspelling kunnen doen over het verloop van de ziekte.”

Zijn er al toepassingen met bewezen gezondheidswinst?

Het voorspellen van bloedvergiftiging bij vroeggeboren baby’s is volgens Wouter van Solinge een mooie toepassing. “Vroeggeboren baby’s bouwen minder makkelijk een goede weerstand op en krijgen te maken met behandelingen zoals beademing en het prikken van bloed. Hierdoor kunnen ze allerlei bacteriën binnenkrijgen en erg ziek worden. In het geval van bloedvergiftiging kunnen vroeggeborenen zelfs binnen enkele uren komen te overlijden. Op onze afdeling neonatologie hebben we een hele serie gegevens verzameld van kinderen die geboren zijn tussen 24 en 32 weken: onder meer gewicht, groei, wel of geen beademing, observaties van verpleegkundigen. Deze gegevens hebben we in een voorspellingsmodel verwerkt, met als resultaat dat we nu 12 uur van tevoren kunnen voorspellen hoe waarschijnlijk het is dat een kind bloedvergiftiging zal krijgen. Dat is cruciale tijdswinst. We kunnen dan eerder starten met het toedienen van antibiotica. Bovendien betekent het dat we minder vaak onnodig, uit voorzorg, antibiotica hoeven te geven. Ook dat heeft een groot voordeel, want bij deze kwetsbare kleintjes kan dat op latere leeftijd tot een groei- en ontwikkelingsachterstand leiden.”

Zijn er ook al toepassingen voor volwassenen?

Wouter: “Een mooi voorbeeld is reuma. Reuma verloopt in cycli. Soms hebben patiënten een tijd lang niet of nauwelijks last, waarna de ontstekingen opvlammen en patiënten erg veel last en pijn hebben. Deze perioden met hevige ontstekingen, de zogeheten flares, laten zich moeilijk voorspellen. We hebben een model ontwikkeld dat het verloop van de ziekte per individu kan voorspellen. Een reumapatiënt hoeft dan niet doorlopend zware medicijnen te nemen, maar alleen als er een flare de kop op dreigt te steken." Deze medicijnen, zogenoemde biologicals, hebben bijwerkingen. Door het model hoeft de patiënt alleen medicijnen te nemen wanneer dat echt nodig is, en heeft daardoor minder last van bijwerkingen. "Beter voor de patiënt dus."

Op deze manier wordt dus gepersonaliseerde zorg mogelijk oftewel een behandeling, toegesneden op de unieke kenmerken van het individu.

“Inderdaad, maar toegepaste data-analyse staat nog wel in de puberschoenen. Om echt volwassen te worden, moeten we nog een aantal stappen zetten. Er zijn weliswaar heel veel data voorhanden, maar data op zich zeggen niet zoveel. Voorbeeld: als ik het suikergehalte van je bloed na de lunch meet, kan dit heel goed 8 zijn, te hoog. Meet ik dat gehalte als je ’s ochtends uit bed komt, kan dat heel goed 4 zijn, goed dus. Met andere woorden, de waarden die je meet, krijgen pas betekenis in de context. Daarnaast is het ook essentieel om te weten welke data iets zeggen over de oorzaak van een ziekte en welke over de gevolgen. Om een voorspellend model te maken waar je in de praktijk iets aan hebt, is er een intensieve samenwerking nodig tussen dataspecialisten en zorgprofessionals. Het gaat uiteindelijk om het samenspel van medische gegevens, dataverwerkingstechnieken, de kunde van de zorgprofessional, de kunde van de dataspecialist en de inbreng van patiënten. Patiënten kunnen goed aangeven onder welke omstandigheden zij meer last van hun ziekte hebben, bijvoorbeeld na het eten van bepaald voedsel. Dat soort zaken moeten dan in een model. En soms verzinnen wij oplossingen voor problemen waarvan patiënten aangeven dat zij dit niet de juiste oplossingen vinden en vaak met goede redenen. Dus een interactie met de patient is essentieel om echt gepersonaliseerde zorg mogelijk te maken.”

Er komt ook steeds meer aandacht voor preventie in de geneeskunde: kan toegepaste data-analyse daar iets voor betekenen?

“Jazeker, juist omdat de voorspelling iets over jou als individu zegt. Stel, je hebt een hartinfarct gehad, en de arts vertelt dat zestig procent van de hartpatiënten het risico loopt om binnen een jaar opnieuw een infarct te krijgen als ze niet stoppen met roken en hun cholesterol niet omlaag krijgen. Hoeveel patiënten zullen zich dan toch stiekem rekenen tot de veertig procent waarbij dat niet gebeurt? Maar als de arts vertelt dat JIJ als individu een risico van zestig procent loopt, voelt dat aanzienlijk minder vrijblijvend.”

Wanneer denk je dat de toegepaste data-analyse zal zijn ingeburgerd in de zorg?

“Binnen tien jaar zal data analytics een vaste plek krijgen in het dagelijkse zorgproces. Van medische data tot inzichten te komen, is slechts een eerste stap. Het zal de nodige tijd vergen voordat deze nieuwe manier van werken met dit soort technieken in het zorgproces zal zijn ingebed. Daarvoor is namelijk ook een cultuurverandering nodig. Sommige zorgprofessionals omarmen de nieuwe mogelijkheden, anderen staan er om begrijpelijke redenen nog sceptisch tegenover. Om er een succes van te maken, moet echt het hele systeem om: van patiënt tot zorgprofessional tot bestuurder. En er spelen natuurlijk nog allerlei juridische en ethische vraagstukken, waarvan de bescherming van privacygevoelige gegevens niet de minste is. Ik kan zeggen dat wij dat proces in het UMC Utrecht met behulp van onze juristen en onze privacy officer waterdicht hebben gemaakt.”
 
Bekijk hier een interview moet o.a. Wouter over toegepaste data-analyse in de gezondheidszorg op de Zorg & ICT-beurs.

Laat het ons weten als je vragen, opmerkingen of reacties voor de redactie hebt.

Reageer op dit artikel

Dit is een verplicht veld Dit is geen juist e-mailadres Dit is een verplicht veld Dit is een verplicht veld

    Lees meer verhalen

    Ontdek en verdiep je in onze onderwerpen