Een vaccin tegen pneumokokken helpt om longontsteking te voorkomen bij 65-plussers.  Onderzoek onder bijna 85.000 Nederlanders laat zien dat het aantal ziekenhuisopnames vanwege ontsteking met deze bacterie met de helft daalt na vaccinatie. Onderzoekers van het UMC Utrecht publiceren deze resultaten vandaag in het New England Journal of Medicine, in samenwerking met Pfizer.  In de Verenigde Staten is inmiddels een richtlijn opgesteld die adviseert om alle ouderen het vaccin aan te bieden.


In de ‘Community-acquired pneumonia immunization Trial in Adults’, kortweg CAPiTA, bestudeerden de Utrechtse onderzoekers het effect van het vaccin PCV13. Dit vaccin is gericht tegen 13 varianten van Streptococcus pneumoniae, de belangrijkste verwekker van longontsteking.  Dat een dergelijk vaccin werkt bij kinderen is al langer bekend: sinds 2006 zit een pneumokokkenvaccin in het Rijksvaccinatieprogramma en worden alle zuigelingen ingeënt.  Of het middel ook ouderen bescherming biedt was tot nu toe niet bekend. 
Om dit te onderzoeken kregen ruim 42.500 ouderen vanaf september 2008 tot eind januari 2010 het PCV13-vaccin. Evenveel anderen kregen een placebo. Gedurende vier jaar werd gekeken of de deelnemers zich met een longontsteking of met een invasieve pneumokokkeninfectie bij het ziekenhuis meldden.  De grootscheepse studie, waarbij ruim 2000 huisartsen en 59 ziekenhuizen betrokken waren, werd gecoördineerd door het UMC Utrecht en Julius Clinical, een spin-offbedrijf van het UMC Utrecht, in samenwerking met het farmaceutische bedrijf Pfizer, dat het vaccin ontwikkelde.

Langdurige bescherming

Tijdens het onderzoek werden 49 van de gevaccineerden opgenomen in een ziekenhuis vanwege een longontsteking door een type S. pneumoniae waarvoor het vaccin bescherming beoogt te bieden. Dat is 45 procent minder dan in de groep ouderen die het placebo kreeg: daar werden 90 patiënten opgenomen.  Het totaal aantal opnames vanwege longontsteking daalde met vijf procent; naast S. pneumoniae zijn er ook andere bacteriën en virussen die longontsteking veroorzaken. Marc Bonten, hoogleraar Moleculaire Epidemiologie van Infectieziekten van het UMC Utrecht en onderzoeksleider van de CAPiTA-studie: “Voor het eerst is nu aangetoond dat een vaccin longontsteking kan voorkomen bij ouderen. De bescherming van het vaccin houdt lang aan: in de vier jaar dat de studie liep, nam de effectiviteit niet af. Als alle 65-plusser PCV13 krijgen, zou dat in Nederland enkele honderden ziekhuisopnames per jaar schelen.”