“We richten ons enerzijds op het ondersteunen van patiënten en anderzijds op het faciliteren van zorgverleners om effectief met patiënten te communiceren.”


Het UMC Utrecht vraagt al ruim zes jaar aandacht voor laaggeletterdheid/lage gezondheidsvaardigheden en kiest nadrukkelijk voor een tweesporenbeleid: een aanpak richting medewerkers (‘Taal op de werkvloer’) en een aanpak richting patiënten (‘Vertel het ons’). Daarbij ligt de focus niet alleen op ondersteunen van patiënten, maar ook op deskundigheidsbevordering van zorgverleners. Uitgangspunt van het beleid in het UMC Utrecht is dat communicatie op maat standaard onderdeel moet zijn van goede zorg. Bij alles wat het UMC Utrecht voor patiënt en medewerker doet, moet het besef leidend zijn dat ruim een kwart van de Nederlandse bevolking kampt met beperkte gezondheidsvaardigheden en dat 2,5 miljoen mensen laaggeletterd zijn.
 

Taaltrainingen medewerkers

Jeanine van der Giessen, onderzoeker afdeling Genetica UMC Utrecht, voorheen projectleider Gezonde Taal, directie Raad van Bestuur UMC Utrecht: “Medewerkers die moeite hebben met lezen en schrijven bieden we taaltrainingen. Dat doen we vanuit de overtuiging dat investeren in taal kansen biedt op ontwikkeling in het werk en privé, maar dat het ook belangrijk is voor de kwaliteit, veiligheid en gastvrijheid van het ziekenhuis. Een medewerker die instructies niet goed kan lezen, maakt eerder fouten en kan niet altijd even behulpzaam zijn. We zijn er trots op dat het ons is gelukt om laaggeletterde medewerkers te motiveren om een taalscholing te volgen. We zijn begonnen bij het Facilitair Bedrijf en hebben in de afgelopen jaren twintig groepen getraind, met in totaal 114 deelnemers. Drie taalvrijwilligers zijn opgeleid door Stichting Lezen & Schrijven om medewerkers zowel tijdens de lessen als daarbuiten te ondersteunen. We zien dat de trainingen voor medewerkers bijdragen aan hun zelfvertrouwen en onafhankelijkheid. We combineren waar nodig taalvaardigheid met digitale vaardigheid”.  Inmiddels hebben 22 deelnemers de training digitale vaardigheden met succes afgerond.
 

Effectieve communicatie patiënten

In het UMC Utrecht krijgen de thema’s ‘verbinding met patiënten’ en het ‘afstemmen van zorg op unieke patiënten’ bijzondere aandacht. Om zorg en behandeling zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de individuele patiënt, is het belangrijk om eerst te investeren in het leren kennen van de patiënt. Dat betekent niet alleen kennis en informatie verkrijgen over fysieke kenmerken, maar ook inzicht in psychosociale kenmerken en in vaardigheden die mogelijk van invloed zijn op zorg en behandeling. Communicatie is tweerichtingsverkeer. Daarom richten we ons enerzijds op het ondersteunen van patiënten en anderzijds op het faciliteren van zorgverleners om effectief met patiënten te communiceren. In het UMC Utrecht starten in 2018 twee projecten binnen bovengenoemde thema’s: ‘Wij leren u graag kennen’! en ‘Training digitale vaardigheden voor patiënten’. De resultaten van deze twee projecten worden gedeeld met de andere UMC’s.

 
Deskundigheidsbevordering

We werken steeds meer aan bewustwording en deskundigheidsbevordering van onze zorgverleners. Dat begint bij de basis, daarom is in het onderwijscurriculum Geneeskunde een module opgenomen die gericht is op het herkennen van en laaggeletterdheid en lage gezondheidsvaardigheden.
Samen met studenten Geneeskunde organiseren we de Gezondheidscursus. Daarin leren mensen op een interactieve manier over gezondheid en ziekte. Deelnemers leren welke factoren een rol spelen bij gezondheid en ziekte en studenten leren lastige informatie op een begrijpelijke manier uit te leggen. Verder zijn de trainingen ‘Schrijven in begrijpelijk Nederlands’ voor artsen, verpleegkundigen en poli-assistenten al jaren succesvol en kunnen zorgverleners gebruik maken van de UMC brede toolkit ‘Aanpak laaggeletterdheid in de zorg’. Daarmee krijgen medewerkers handvatten om laaggeletterdheid te herkennen en patiënten adequaat te begeleiden. ”
 

Gelijke toegang tot zorg: project Erfo4all

Laaggeletterde patiënten of patiënten met lage gezondheidsvaardigheden hebben minder gemakkelijk toegang tot gezondheidszorgvoorzieningen. Onderzoek van de afdeling Genetica van het UMC Utrecht bevestigt dit en laat zien dat patiënten met kanker en een lage opleiding of een migratieachtergrond significant minder vaak worden verwezen voor erfelijkheidsonderzoek. Het bespreken van erfelijkheidsonderzoek vormt daarbij een belangrijk struikelblok, met name bij patiënten die lage gezondheidsvaardigheden hebben. Dat vormde de aanleiding voor project Erfo4all. Dit project, met focus op verwijzing van borstkankerpatiënten voor erfelijkheidsonderzoek en gefinancierd door Pink Ribbon, richt zich op deskundigheidsbevordering van artsen (oncologisch chirurgen) en gespecialiseerd verpleegkundigen. Het doel is tweeledig:
•           vergroten van bewustwording van de problematiek rondom laaggeletterdheid, lage gezondheidsvaardigheden en onderverwijzing; 
•           leren herkennen van patiënten met lage gezondheidsvaardigheden en gericht trainen van communicatievaardigheden.
Er is, in samenwerking met Pharos, een trainingsprogramma op maat ontwikkeld. Dit programma bestaat uit een online kennismodule, gevolgd door een training in ziekenhuizen in de regio’s Utrecht, Amsterdam en Rotterdam. Daarbij wordt, met ondersteuning van een trainingsactrice, geoefend aan de hand van casuïstiek uit de praktijk. De eerste ervaringen hiermee zijn erg positief. Het effect van het Erfo4all project wordt wetenschappelijk onderzocht. In 2019 is duidelijk of deze aanpak bijdraagt aan effectievere verwijzing van vrouwen uit kwetsbare groepen. Op basis daarvan bekijkt het UMC Utrecht of deze aanpak ook voor andere groepen ingezet kan worden.