Onder leiding van het UMC Utrecht en de Universiteit van Pennsylvania in de VS is een wereldwijd samenwerkingsverband gestart om de uitkomsten van orgaantransplantatie te verbeteren. Onderzoeksinstellingen uit 12 landen verzamelen hierin de DNA-gegevens van alle patiënten die een transplantatie van een nier, hart, lever of long hebben ondergaan. Onder de naam iGeneTRAiN (International Genetics & Translational Research in Transplantation Network) willen de onderzoekers mechanismen opsporen die afstoting of slecht functioneren van organen veroorzaken. 


Sinds 2000 zijn wereldwijd meer dan een miljoen transplantaties uitgevoerd, waarvan zo’n 13.000 binnen Nederland. Ondanks verbeterde chirurgie en effectievere medicijnen is de kans op afstoting van een nieuw orgaan nog altijd groot. Bij ongeveer 60 procent van de patiënten zijn op korte en lange termijn aanwijzingen voor afstoting van het getransplanteerde orgaan. Dit is van grote invloed op de overleving.
Al jaren is bekend dat genetische verschillen tussen donor en ontvanger van invloed zijn op het slagen van een transplantatie. Zo is de kans op succes het grootst als het type HLA, een eiwit dat aanwezig is op vrijwel alle lichaamscellen, overeenkomt. Maar zelfs als het HLA-type goed past, blijft er een kans op afstoting van het orgaan bestaan. Welke factoren hiervoor verantwoordelijk zijn, is nog onduidelijk.

Bundeling

Van oudsher richten transplantatie-onderzoekers zich op één specifiek orgaan. Dit maakt dat het wetenschappelijk onderzoek vaak bij relatief kleine groepen patiënten wordt uitgevoerd: te weinig om kleine genetische verschillen te traceren. Door nu alle DNA-gegevens van verschillende onderzoeksgroepen te bundelen, hopen de deelnemers aan iGeneTRAiN genen op te sporen die samenhangen met een hoog risico op afstoting van getransplanteerde organen.
Daarnaast onderzoeken zij of er in het bloed genetische aanwijzingen zijn, zogenaamde markers, die er in een vroeg stadium op duiden dat een orgaan afgestoten wordt. Zo’n marker maakt vroeg ingrijpen mogelijk. Ook kan het inzicht in de genetische factoren meehelpen om de reactie van patiënten op medicijnen die de afweer onderdrukken te begrijpen. Dergelijke immunosuppresiva gebruiken patiënten om afstoting te voorkomen. Deze medicijnen hebben echter veel bijwerkingen, zoals lever- en nierschade of het ontstaan van diabetes. Wellicht is het in de toekomst mogelijk om op basis van genetische verschillen de therapie speciaal op de patiënt af te stemmen en de dosis zo laag mogelijk te houden. 

Duizenden varianten

Het onderzoek van het iGeneTRAiN-consortium omvat momenteel 36 studies uit 12 landen. In totaal zijn er meer dan 31 duizend samples en ongeveer 800 duizend genetische varianten gemeten in de genomen. “Het mooie is dat we gegevens hebben over het DNA van ontvangers én van donoren en dat we die nu in het groot met elkaar kunnen vergelijken. Dat is echt uniek,” zegt prof.dr. Folkert Asselbergs, hoogleraar cardiovasculaire genetica in het Hart- en vaatcentrum van het UMC Utrecht en één van de onderzoeksleiders van iGeneTRAiN. In het UMC Utrecht wordt hij bijgestaan door postdoc-onderzoeker Jessica van Setten. Vanuit de Perelman School of Medicine van de Universiteit van Pennsylvania is Brendan Keating, assistant professor of Transplant Surgery, bij het initiatief betrokken.
Asselbergs: “Deze grote en diverse dataset geeft voldoende statistische power om genetische vebanden voor de belangrijkste klinische factoren na transplantatie te onderzoeken.” De onderzoeksopzet van iGeneTRAiN wordt vandaag in meer detail gepresenteerd in het tijdschrift Transplantation. Tegelijkertijd verschijnt in het tijdschrift Genome Medicine een publicatie over de DNA-chip die speciaal is ontwikkeld voor onderzoek binnen de transplantatiegeneeskunde.

Dit gedeelte is niet zichtbaar omdat u de cookies (nog) niet heeft geaccepteerd. Zie het cookiebeleid.

 

Crowdfunding

In Nederland wordt het project mede mogelijk gemaakt door de Stichting PLN (http://hartspierziektepln.nl). Via crowdfunding hopen de onderzoekers extra middelen te verwerven om het onderzoek uit te kunnen breiden. Op de website www.vriendenumc.nl/igenetrain is meer informatie over de actie te vinden. Ook via de website justgiving kunnen particulieren dit project ondersteunen.

Referenties


1. Li YR, van Setten J, Verma SS, Lu Y, Holmes MV, Gao H et al. Concept and design of a genome-wide association genotyping array tailored for transplantation-specific studies. Genome Medicine 2015 7:90
2. Keating B, Shaked A, et al. Design and Implementation of the International Genetics & Translational Research in Transplantation Network (iGeneTRAiN). Transplantation 2015; In Press.