Buiten wordt het steeds kouder en dus gaan de ramen dicht en de kachels weer aan: de ideale omstandigheden voor een koolmonoxidevergiftiging.

Koolmonoxide ontstaat door onvolledige verbranding van stoffen die koolstofverbindingen bevatten, zoals olie, (aard)gas en hout. In huis, caravan of boot kan koolmonoxide vrijkomen wanneer een gastoestel, gaskachel, geiser en/of CV slecht functioneert of bij het verbranden van hout in de open haard bij onvoldoende werking van het rookkanaal. Een relatief nieuw risico is de uitstoot van koolmonoxide uit houtpellets die voor pelletkachels gebruikt worden; in onvoldoende geventileerd opslagruimtes voor deze houtpellets kunnen door auto-oxidatie hoge koolmonoxide concentraties ontstaan. Ook in woonruimtes is, bij beperkte ventilatie door dichte ventilatieroosters, het risico op koolmonoxideophoping groter. Omdat het gas kleur- en geurloos is en het de luchtwegen niet prikkelt, kan het zich ongemerkt in een ruimte ophopen.
 
Om een koolmonoxidevergiftiging te voorkomen is het belangrijk de volgende maatregelen te treffen:
  • zorg voor goede ventilatie
  • laat de schoorsteen regelmatig (b.v. jaarlijks) schoonvegen
  •  laat uw geiser, gaskachel en C.V.. regelmatig (b.v. jaarlijks) controleren door een deskundig installateur
  • schaf een koolmonoxidemelder aan, deze is te koop bij doe-het-zelf zaken
  • breng bij mogelijke blootstelling het slachtoffer in de frisse lucht, dien zuurstof toe en waarschuw een arts.
In de herfst- en wintermaanden van het jaar 2017 werd het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum telefonisch geraadpleegd over 68 personen met een (mogelijke) blootstelling aan koolmonoxide.

Wat gebeurt er in het lichaam bij koolmonoxide vergiftiging?
Koolmonoxide is giftig omdat het in het bloed bindt aan de zuurstofbindingsplaatsen van hemoglobine (Hb), waardoor carboxyhemoglobinemie (HbCO) ontstaat. Koolmonoxide heeft een vele malen hogere affiniteit voor hemoglobine dan zuurstof. Het gevolg is dat zuurstof nog maar in beperkte mate naar de weefsels wordt vervoerd. Bovendien wordt zuurstof (O2) sterker gebonden aan Hb, waardoor de O2-afgifte in de weefsels nog verder afneemt.
Onder normale omstandigheden zijn de HbCO concentraties in het bloed laag, niet meer dan ongeveer 2-3%. Bij rokers kunnen de HbCO concentraties oplopen tot circa 5-9% en bij kettingrokers zelfs nog iets hoger. Bij concentraties hoger dan circa 10% HbCO kunnen hoofdpijn, kortademigheid bij zware inspanning en oorsuizen optreden. Bij 30% HbCO zijn er meestal meer klachten zoals misselijkheid, braken, duizeligheid, verwardheid, afname in beoordelingsvermogen, kortademigheid en ischemische hartklachten. Nog hogere waarden kunnen leiden tot coma en convulsies. Een concentratie hoger dan 60% HbCO is levensbedreigend. Mensen met hart- of longaandoeningen lopen een hoger risico evenals ongeboren en pasgeboren kinderen. Sommige symptomen doen niet direct denken aan een koolmonoxidevergiftiging, zeker niet bij mensen met pre-existente aandoeningen. Hierdoor duurt het vaak lang voordat duidelijk wordt dat het om een koolmonoxidevergiftiging gaat. Meerdere huisgenoten met vergelijkbare klachten en mensen die vooral thuis klachten hebben, die verminderen als ze uit het huis zijn, kunnen wijzen op verhoogde koolmonoxideniveaus in de woning. GGD en brandweer kunnen metingen verrichten.

Therapie
Bij inhalatie van buitenlucht (21% zuurstof) bedraagt de halfwaardetijd van HbCO in het bloed 3 tot 6 uur. Toediening van 100% zuurstof verkort de halfwaardetijd van HbCO tot 0,5-2 uur. Het toedienen van 100% zuurstof dient bij klachten zo snel mogelijk plaats te vinden. Bij opname in het ziekenhuis wordt voorgesteld om elke twee tot vier uur het HbCO-gehalte van de patiënt te bepalen totdat de patiënt asymptomatisch is en/of de HbCO waarden in de normale range vallen. Het is belangrijk dat hartschade door zuurstofgebrek wordt uitgesloten. Eventuele hersenschade door zuurstofgebrek kan in een latere fase beoordeeld door aanvullend onderzoek zoals b.v. CT en MRI.
Voor verdere informatie (onder meer de voor- en nadelen van hyperbare zuurstof therapie bij koolmonoxide-intoxicatie) zie www.vergiftigingen.info, daarnaast is het NVIC dag en nacht bereikbaar voor professionele hulpverleners via 030-274 8888.