“Kijk, dit is Bas”. Eva van Schijndel laat op haar mobiel een filmpje zien van een survivalfeestje, ter ere van de verjaardag van Bas' broer. Die had ook zeven vriendjes uitgenodigd. Te zien is hoe een van hen een volle straal water uit een brandslang over zich heen krijgt. Bas gooit zijn hoofd in zijn nek en schatert. Het is een wereld van verschil: dit vrolijke joch met het ventje dat de eerste vijf jaar van zijn leven als een aapje om zijn moeder geslingerd hing – bang voor iedereen behalve voor haar, zijn vader en broers. Bas had selectief mutisme.

Toen Bas veertien maanden oud was, werd hij onverwacht in het ziekenhuis opgenomen. Of het verblijf daar zijn sporen heeft nagelaten? Feit is dat zijn gedrag sindsdien veranderde. Kroop hij daarvoor op de crèche nog over de juf en zijn medepeuters heen, nu trok hij zich terug en zei geen woord. Hij speelde in stilte en als er een vreemde juf op de groep stond, bevroor hij helemaal. Gillen en krijsen wanneer Eva hem ’s ochtends bracht. Thuis praatte hij honderduit. Totdat bezoek kwam. Dan kroop hij achter de bank en liet zich niet meer zien.

Zijn angst voor wat de boze en enge buitenwereld leek te zijn werd steeds groter en daarmee ook de impact die dat op de familie had. Bezoek kwam er steeds minder en wanneer hij het huis verliet, klampte hij zich aan Eva vast. Die mocht haar aandacht vervolgens alleen op hem richten. Stond ze bijvoorbeeld langs de tennisbaan – Bas’ oudste broer speelde tennis – een praatje met een andere toekijkende moeder te maken dan nam hij haar hoofd tussen zijn handen, draaide dat naar zich toe en fluisterde bijna onhoorbaar: “Mam, ik wil weg hier.”

Omdat het niet meer ging op de crèche, ging hij naar de peuterspeelzaal en ook daar zonderde hij zich af. Wél had hij daar een of twee vriendjes, maar ook met hen speelde hij in stilte. Praten deed hij alleen als er niemand in de buurt was.  De vriendjes traden als tolk op wanneer de leidsters of peuters iets wilden.

Selectief mutisme

Intussen had Eva’s omgeving de oorzaak van Bas’ gedrag al vastgesteld: je verwent hem te veel, je laat je ringeloren. “Dat vond ik zo moeilijk omdat ik wist dat dat niet waar was.” En dat klopte. Psychologisch onderzoek in het WKZ wees uit dat Bas aan selectief mutisme leed. Dat is een ontwikkelingsstoornis met als belangrijkste kenmerk dat kinderen in situaties die ze eng vinden niet meer praten. Selectief mutisme komt bij zeven op de duizend kinderen voor. 

Voor behandeling ging Bas vervolgens naar het UMC Utrecht Hersencentrum, dat onder andere Spreekt voor zich heeft ontwikkeld, een online-programma voor behandelaren, ouders en leerkrachten. Het bevat onder meer de serious game Luiderslot, een kasteel met heel veel verdiepingen zonder kleur en geluid. Die kan het kind weer terugbrengen door dappere opdrachten te maken waarvoor gaandeweg steeds meer taal nodig is. Het wordt vergezeld door draakje Yep, die zelf ook een beetje bang is en tegenwerpingen inbrengt.

Omdat Bas nog steeds geen woord sprak, ging hij op advies van het UMC Utrecht Hersencentrum naar een medisch kinderdagverblijf (MKD). Toen hij zes was, ging hij naar een gewone  basisschool. De pedagogisch medewerker van het MKD kwam elke week een uur naar de nieuwe school, waar ze speciale praatspelletjes deed met Bas en een of twee klasgenootjes. Op die manier had Bas met iedereen in de klas gesproken. Stapje voor stapje ging hij meer praten. Eerst moedigde de juf hem aan non-verbaal te reageren en weer later met een of een paar woorden te antwoorden. Ook grapjes hielpen om hem uit zijn schulp te laten kruipen "joh, je kan echt praten hoor”.

Dat was toen

Bas is inmiddels een jongen als alle andere jongens van 8, ook al is hij nog steeds geen grote prater. Hij zit op tennis, speelt volgens Eva super fanatiek voetbal en is als het even kan op de trampoline in de achtertuin te vinden. Aan de afgelopen jaren wil hij niet meer herinnerd worden, want dat was toen. Alleen soms maakt hij er nog een opmerking over. De jongere broer van Bas slaapt op dit moment slecht, vertelt Eva. Op een avond vroeg ze hem of hij draakje Yep in zijn bed wilde, zodat hij niet bang hoefde te zijn om te slapen.  “Mam”, had Bas haar vermanend toegesproken, “het is wél mijn Yep.”


Meer over het Zorgprogramma Selectief mutisme 

Meer patiëntverhalen


Eva en Bas zijn niet de echte namen van moeder en zoon. Ook op de foto staan andere mensen.