Vorige

Speciaal zorgprogramma prikkelverwerking

Horen, zien... maar er niets mee doen

Stel: je ruikt brand. Dan gebeurt er iets in je brein waardoor je maakt dat je wegkomt, anderen waarschuwt en de brandweer belt. Maar wat als je hersenen dat verband niet leggen?

“Problemen met prikkelverwerking spelen een belangrijke rol bij het ontstaan van verschillende ontwikkelingsstoornissen,” begint kinderpsychiater Hilgo Bruining. “In het brein gaat er dan iets niet goed, waardoor kinderen niet gedoseerd met prikkels kunnen omgaan. Hierdoor kunnen zij hun gedrag niet goed afstemmen in het dagelijks leven. Het gevolg kan bijvoorbeeld autisme of epilepsie zijn. Wij kijken langs de prikkelverwerking naar deze aandoeningen. Veel kinderen met autisme en epilepsie hebben moeite met 
zindelijkheid. Dit lijkt niet zoveel met elkaar te maken te hebben, totdat je naar de prikkelverwerking kijkt. Als je blaas vol is, stuurt die een seintje naar je hersenen. Dan weet je dat je moet plassen. Als deze prikkel wel verstuurd wordt en aankomt in het brein, maar niet wordt herkend en omgezet in actie, kunnen incontinentieproblemen optreden.”

Constante ruis

Vaak hoor je dat kinderen met autisme overgevoelig zijn voor prikkels. Bruining denkt dat veel kinderen ook juist ondergevoelig zijn. “De prikkels komen wel binnen – deze kinderen horen en zien alles – maar het brein doet er niks of te weinig mee. Dat is een belangrijk verschil. Prikkelverwerking zit ingewikkeld in elkaar en is bij elke patiënt op een andere manier verstoord. Bij bepaalde kinderen met autisme zien wij dat ze wel alles waarnemen, maar dat ze er eigenlijk niet bij kunnen; de prikkels worden niet goed verwerkt. Het is alsof je naar muziek luistert met een constante ruis erin.”

Wat gebeurt er precies?

Het Hersencentrum van het UMC Utrecht is een speciaal zorgprogramma gestart waar gekeken wordt hoe een kind met prikkels omgaat. “Wij willen naar het onderliggende mechanisme kijken: de prikkelverwerking. Zo willen we nieuwe behandelingen ontwikkelen.” 
Bij het zorgprogramma prikkelverwerking wordt eerst het gedrag in relatie tot prikkels in kaart gebracht. “Dat doen we door vragen te stellen over het gedrag in het dagelijks leven ten opzichte van zintuiglijke prikkels. Daarnaast bekijken we met een eeg-onderzoek de elektrische hersenactiviteit voor én na prikkels. Zo zien we wat er met een prikkel gebeurt in het brein en of de hersenen wel de juiste aandacht geven aan wat binnenkomt. Op die manier kunnen we bij ieder kind zien of en op welk niveau de prikkelverwerking stagneert. Dat vergelijken we met groepen kinderen zonder ontwikkelingsproblemen en zo stellen we de eventuele mate van afwijking vast. We willen af van de grove labels autisme of epilepsie en gaan voor een individuele aanpak, aangepast op die ene persoon met bepaalde prikkelverwerkingsproblemen. 
We staan aan het begin van deze handelswijze, dus kant-en-klare behandelingen zijn er helaas nog niet. Maar op deze manier kunnen we bijvoorbeeld gedragstherapie en ouderbegeleiding veel meer op het individu aanpassen. Ook voor ouders wordt het daardoor gemakkelijker goed met hun kind om te gaan. Want wat we wel al wisten: hoe meer intensieve, toegesneden begeleiding een kind met autisme krijgt, hoe beter het ermee gaat.”
 

Wat zijn prikkels?

Per dag worden we bestookt door ontelbare prikkels. Alles wat we zien, ruiken, proeven, horen en voelen komt via onze zintuigen ons lichaam binnen, en daar moeten we iets mee.

Als een prikkel ons lichaam bereikt, gaat hij via zenuwen naar onze hersenen. Bij binnenkomst wordt een prikkel eerst geregistreerd, vervolgens wordt hij ingedamd (herkennen we hem?), daarna volgt de beoordeling (moeten we er wat mee?) en ten slotte volgt de actie. Wie bijvoorbeeld met oud en nieuw om twaalf uur naar buiten gaat en de eerste vuurpijl hoort, schrikt in eerste instantie even. Maar de prikkel wordt verwerkt en herkend. Je krijgt een signaal dat dit 
normaal is met de jaarwisseling en wordt weer rustig. Als er echter een leeuw in je oor staat te brullen, wordt het signaal in actie omgezet: rennen.

Hoeveel?

Prikkels heb je nodig om in je omgeving te kunnen functioneren, je te ontwikkelen, een taal te leren spreken, goed met alle situaties om te kunnen omgaan. Vooral de eerste levensjaren zijn hierbij van groot belang. Maar... prikkels kosten je energie om te verwerken en je hebt rust nodig om te herstellen. Bij te weinig prikkels ontstaat er leegheid. Bij een goede hoeveelheid prikkels voel je je lekker maar bij teveel of niet goed verwerkte prikkels ervaar je stress, angst of irritatie.