Bestaande medicijnen bieden eerste effectieve behandeling voor ziekte van Sjögren

Een combinatie van twee bestaande reumamedicijnen is een veelbelovende behandeling voor patiënten met de ziekte van Sjögren met systemische ziekteactiviteit. Dat blijkt uit een nieuwe studie onder leiding van het UMC Utrecht. De medicijnen leflunomide en hydroxychloroquine zorgden voor minder ziekteactiviteit bij patiënten met een matige tot ernstige ziekteactiviteit. Ook bleek de behandeling over het algemeen veilig. 

De ziekte van Sjögren is een chronische auto-immuunziekte die vooral bij vrouwen voorkomt. Daarbij valt het afweersysteem het eigen lichaam aan. Het is nog niet duidelijk hoe de ziekte ontstaat. Vooral de speeksel- en traanklieren raken beschadigd, waardoor patiënten last krijgen van droge ogen, een droge mond en tandbederf. Voor deze droogteklachten krijgen patiënten kunsttranen of kunstspeeksel. Ook kunnen andere organen ontstoken raken, bijvoorbeeld de gewrichten, longen, huid en nieren. Er wordt dan gesproken van systemische ziekte. Op dit moment bestaat er nog geen effectieve behandeling om deze systemische ontstekingen te onderdrukken bij de ziekte van Sjögren.

Onderzoek in twaalf Nederlandse centra

Voor de zogenoemde RepurpSS-II-studie – gefinancierd door ZonMw en ReumaNederland - werden 46 patiënten uit twaalf Nederlandse ziekenhuizen onderzocht. De studie werd uitgevoerd tussen oktober 2021 en juli 2025 en werd gecoördineerd door het UMC Utrecht. De deelnemers kregen willekeurig óf een placebo (nepmedicatie), óf dagelijks een combinatie van de reumamedicijnen leflunomide en hydroxychloroquine. Gedurende de eerste 24 weken wisten zowel de patiënten als de onderzoekers niet wie welke behandeling kreeg. Hierdoor konden de onderzoekers de werking van de medicijnen betrouwbaar beoordelen.

Duidelijke afname van ziekteactiviteit

Patiënten die de combinatiebehandeling kregen, hadden na 24 weken duidelijk minder ziekteactiviteit dan patiënten die placebo kregen. Vooral ontstekingen in gewrichten, longen en speekselklieren namen af. Ook verbeterden ontstekingswaarden in het bloed. Onderzoekers gebruikten hiervoor onder andere de internationale ESSDAI-score, die de activiteit van de ziekte meet. De verbetering in de behandelde groep was gemiddeld ruim vier punten groter dan in de placebogroep. Dat wordt gezien als een klinisch relevante verbetering.

ESSDAI-scores na 24 weken behandeling met leflunomide–hydroxychloroquine of placebo: (A) Gemiddelde ESSDAI-scores na 8 weken, 16 weken en 24 weken; (B) Verschillen in ESSDAI-scores binnen de behandeling tussen start en 24 weken, waarbij elke lijn één patiënt vertegenwoordigt. Klik hier voor een grotere afbeelding.

Met nieuwere meetmethoden voor Sjögren-onderzoek, zoals de STAR- en CRESS-scores, zagen de onderzoekers ook dat meer patiënten in de groep met de combinatiebehandeling positief reageerden op de behandeling. Er werd geen duidelijke verbetering gevonden bij klachten zoals droogte, vermoeidheid en pijn.

Veilig en goed betaalbaar

“Deze studie biedt niet alleen uitzicht op een praktische behandeling, maar helpt ons ook om de ziekte beter te begrijpen”, zegt Van Roon.

Wereldwijd toegankelijk

Een belangrijk voordeel van de behandeling is dat beide medicijnen al jarenlang beschikbaar zijn. Ze zijn relatief goedkoop en kunnen als tablet worden ingenomen. Daardoor zou de behandeling wereldwijd toegankelijk kunnen worden, ook in landen met minder uitgebreide gezondheidszorg. De onderzoekers benadrukken wel dat vervolgonderzoek nodig blijft. Zo moet nog beter worden onderzocht hoe veilig de behandeling op lange termijn is en welke patiënten er het meeste voordeel van hebben.

De resultaten van de studie verschenen op 20 mei 2026 in het wetenschappelijke tijdschrift Lancet Rheumatology.