Steeds meer mensen hebben er last van: artrose in de knie. Deze vermindering van kraakbeen rondom het kniegewricht heeft nogal vervelende gevolgen voor patiënten: iedere beweging doet ze pijn. Orthopedisch chirurg Roel Custers uit het UMC Utrecht pleit vooral voor meer preventie. “Voldoende beweging en het tegengaan van overgewicht helpt in het voorkomen van knie-artrose. En als artrose toch ontstaat, is zo vroeg mogelijk behandelen effectief om ervoor te zorgen dat het niet erger wordt.” Hij licht de laatste ontwikkelingen toe. 

Zo’n 1,4 miljoen Nederlanders hebben last van artrose in een of meerdere gewrichten. Artrose in de knie komt bij veel van hen voor. De gevolgen op het dagelijks leven zijn groot. Kraakbeen is zachter en elastischer dan bot en zit om de gewrichten heen. Het functioneert als een schokdemper en zorgt ervoor dat de gewrichten soepel over elkaar heen bewegen. Bij artrose is het kraakbeen rondom gewrichten gedeeltelijk of geheel weg, waardoor de gewrichtsbotten op een pijnlijke manier over elkaar schuren bij iedere beweging. 

Oorzaken

Hoe knie-artrose precies ontstaat is nog niet duidelijk. Wel zijn er enkele oorzaken aan te wijzen. Simpelweg ouder worden, is de belangrijkste. Met het verstrijken van de jaren vermindert de kwaliteit van het kraakbeen waardoor het gemakkelijker slijt. Omdat Nederlanders steeds ouder worden, is dat dan ook een belangrijke reden voor de toename van artrose. Ook reumatoïde artritis leidt vaak tot artrose. De ontstekingen in gewrichten die met reumatoïde artritis gepaard gaan, tasten het kraakbeen aan. Overbelasting is een andere oorzaak. Dit kan komen door overgewicht of door te intensief sporten. In beide gevallen wordt er te veel gevraagd van het kraakbeen, waardoor het harder slijt. Een standsafwijking, bijvoorbeeld O-benen, zorgt voor overbelasting van een deel van het kraakbeen, omdat de belasting niet gelijkmatig over de hele knie is verspreid.. Verder kunnen een ongeluk of een harde val op de knie ook – ernstige – kraakbeenschade opleveren.   

Wat kan je er tegen doen?

Een knieprothese (kunstknie) is meestal het laatste redmiddel. “Dit is een dure ingrijpende operatie, waarbij patiënten behoorlijk lang moeten revalideren”, vertelt Roel. “Meestal zijn patiënten daarna wel van hun pijn af, maar zeker niet iedereen. Ongeveer twintig procent van alle patiënten die een knieprothese krijgen zijn niet tevreden of hebben een complicatie. Deze laatste groep betreft met name jonge patiënten. Verder gaat een prothese ongeveer tien tot vijftien jaar mee. Als je jong bent is de kans groot dat je deze prothese overleeft en dat die vervangen moet worden. Dit heet een revisie. Deze revisie-prothese gaat minder lang mee (vier tot zeven jaar), gaat gepaard met een grotere kans op complicaties en de kosten nemen enorm toe. Als deze revisie-prothese niet meer functioneert, houdt het wel zo’n beetje op. Daarom proberen we het plaatsen van een prothese zo lang mogelijk uit te stellen. Voor hun zestigste krijgen mensen er meestal geen bij ons, tenzij we echt geen alternatief meer hebben.”

Beweging

Bij beginnende artrose is oefentherapie en pijnstilling gebruikelijk. “Als je pijn hebt bij het bewegen, heb je de neiging minder te bewegen. Logisch, maar niet goed. Want juist door beweging krijgt het kraakbeen zijn voeding. Om het kraakbeen heen zit gewrichtsvloeistof. Dit bevat voedingsstoffen die het kraakbeen gezond houden. Omdat kraakbeen niet doorbloed is, krijgt het zijn voeding niet via het bloed. Beweging perst de voedingstoffen uit het gewrichtsvloeistof in het kraakbeen. Daarnaast zorgt beweging voor minder overgewicht en dus minder overbelasting van de gewrichten. Ten slotte gaat artrose vaak gepaard met stijfheid. Deze stijfheid neemt toe als je niet in beweging blijft. Het gezegde ‘rust roest’ komt hier dan ook vandaan. Op een gezonde manier sporten is dus essentieel.”
Als reumatoïde artritis de oorzaak van de artrose is, helpen ontstekingsremmers. Bij reumatoïde artritis tasten ontstekingen het kraakbeen aan. Door die ontstekingen af te remmen, ga je ook de kraakbeenaantasting tegen. “Omdat de behandeling tegen reumatoïde artritis steeds effectiever wordt, zie je dat terug in de ernst van de artrose. Hoe eerder je reumatoïde artritis goed behandelt, hoe minder artrose. Omdat de klassieke grote reuma-gewrichtsafwijkingen niet meer ontstaan, dankzij de goede medicijnen van tegenwoordig, bestaat de klassieke reuma-orthopeed ook niet meer.”

Een standscorrectie bij O-benen of X-benen is een ingrijpende maar effectieve behandeling. “Ook bij kleine standsafwijkingen, van zo’n vijf procent, is de kans op artrose groot, doordat er een grotere druk op een deel van het gewricht staat. Met een standscorrectie is dat op te lossen. De belasting in het gewricht wordt verplaatst van het aangedane deel naar het onaangedane deel. Hiervoor wordt het bot een stuk ingezaagd en een aantal graden opengebogen. Dit zetten we vervolgens met een plaat en schroeven in de juiste stand weer vast. Dat is best een ingrijpende operatie. Voor wie al artrose hierdoor heeft, werkt deze behandeling goed. Nog beter is het natuurlijk deze correctie te doen voordat de artrose ontstaat, maar zo ver zijn we nog niet.”

Kniedistractie

Een hele nieuwe behandeling is de in het UMC Utrecht uitgevonden kniedistractie. “Hierbij trekken we het bot een beetje uit elkaar, waardoor kraakbeen de ruimte krijgt te groeien. Dit is iets wat lang voor onmogelijk werd gehouden, ‘kraakbeen groeit niet aan’ was de heersende gedachte.” Deze behandeling kost wel enkele weken, maar daarna zijn patiënten jaren van hun pijn af. “Sommigen al meer dan tien jaar, maar omdat het een nieuwe methode is, weten we niet hoe lang patiënten gemiddeld klachtenvrij blijven. Dat zou nog langer kunnen zijn.”

Behandelingen die niet werken

Een behandeling die nog heel vaak wordt toegepast zijn injecties met corticosteroïden. Roel geeft aan dat het UMC Utrecht deze maar slechts af en toe geeft, omdat het averechts werkt. Corticosteroïden werken pijnstillend, dus in die zin is deze behandeling effectief. Maar het werkt slechts kortdurend, is niet goed voor het kraakbeen en je kan maanden niet meer opereren, omdat de kans op een infectie enorm toeneemt, dus uiteindelijk ben je verder van huis. Deze injecties worden overigens wereldwijd nog zeer vaak gezet, ook door huisartsen.” 

Ook hyaluronzuurinjecties worden nog vaak toegepast, dat leek een tijdje goed te werken, maar inmiddels is duidelijk dat het nauwelijks werkt. Hetzelfde geldt voor het stofje glucosamine. Sommige mensen met artrose slikken dit voedingssupplement omdat het goed zou werken. “Helaas is het niet gelukt dat aan te tonen. Hier is verschillend wetenschappelijk onderzoek naar gedaan, maar er is geen positief effect gevonden. Tegelijkertijd kan deze voedingsstof ook geen kwaad, dus als mensen het gevoel hebben er wel baat bij te hebben, moeten ze het vooral blijven gebruiken. Een placebo-effect is ook een effect.” 

Nieuwe ontwikkelingen

Juist omdat zoveel mensen er last van hebben, en het zo’n negatieve invloed op het dagelijks leven heeft, doet het UMC Utrecht onderzoek naar betere behandelingen van artrose. Roel vertelt over de Zodiakstudie die nu loopt. “In deze studie testen we het effect Zoledronaat op knieartrose. Dit middel heeft effect op de samenstelling van bot, het wordt al gebruikt tegen botontkalking. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat de conditie van het bot belangrijk is voor de kwaliteit van het kraakbeen. Met deze studie onderzoeken we of het gebruik van Zoledronaat  kraakbeenafbraak tegengaat en de pijn vermindert.”

Ook de kwaliteit van de gewrichtsvloeistof dat het kraakbeen omringt, heeft invloed op het kraakbeen. “Daarom onderzoeken wij hoe we die kwaliteit kunnen bevorderen en wat het resultaat daarvan is. Vergelijk het met een aquarium. Als het water niet zuiver is, gaan de vissen dood. Wij geven injecties met groeifactoren om de conditie van deze vloeistof te verbeteren en onderzoeken wat dat doet met de pijn en de afbraak. Dat zijn injecties met bloedplasma en bloedplaatjes. Het liefst zouden we dat onderzoek ook doen bij kniedistractie, want wellicht versterkt dat de groei van kraakbeen. Maar de subsidie die we daarvoor hebben aangevraagd is helaas nog niet gehonoreerd.“

Ten slotte is er ook nog de stamcel-kraakbeentransplantatie. “Met de IMPACT-studie hebben wij aangetoond dat het bij een gat in het kraakbeen helpt om donorstamcellen toe te voegen, die vervolgens lichaamseigen kraakbeencellen van een patiënt maken. Dit helpt vooralsnog alleen bij een gat in het kraakbeen na een ongeluk of blessure bijvoorbeeld, het helpt nog niet bij artrose. Deze behandeling deden wij in het verleden in studieverband, in de IMPACT-studie.  Dit betrof een veiligheidsstudie en binnenkort gaan we starten met een nieuwe IMPACT studie, waar we de effectiviteit gaan bestuderen.” 

Met de nieuwe ontwikkelingen – ook die op het gebied van bioprinten van kraakbeen – verwacht Roel samen met zijn collega’s wel wat flinke stappen te kunnen zetten in het behandelen van artrose. “Maar of het nu goed te behandelen is of niet: voorkomen is altijd beter. En daar kan iedereen nu mee starten, door gezond te bewegen en overgewicht tegen te gaan.”

Lees hier een interview met Floris Lafeber over artrose op 29 maart. 

Laat het ons weten als je vragen, opmerkingen of reacties voor de redactie hebt.

Reageer op dit artikel

Dit is een verplicht veld Dit is geen juist e-mailadres Dit is een verplicht veld Dit is een verplicht veld
  • Geplaatst door Hallo op 20-1-2020
    Goeiedag, Ik ben een jonge man van 27jaar en heb enkel artrose door een ongeluk en verkeerde zorg waardoor ik veel ontstekingen had in mijn rechter enkel. Zouden jullie mij kunnen helpen? Als jullie in de toekomst nog proef personen zoeke, hoor ik het graag.
    • Geplaatst door Jeanette op 18-1-2020
      Dr. Guy Declerck is rugspecialist en chirurg. Hij weet dus als geen ander wat mensen met rugpijn te verduren krijgen. Hij maakte een reeks korte reportages over patiënten die hun rugpijn sterk wisten te verlichten dankzij andullatie. Eén van hen is dhr. Haenebalcke. Op https://onlineapotheek.co vindt je zijn relaas.
      • Geplaatst door Piety op 2-1-2020
        Mijn vraag is kan je gelijk van de 1 op de andre dag in 2 knieen atrose krijgen .daar voor nooit last van me benen knieen gehad .ben 57 jaar maar het beperkt mij erg in mijn dagelijkse leven .ik heb wel psoriasis onder mijn voeten .kan dat ook deze klachten veroorzaken .ik slik geen medicijnen er voor of pijnstiling .omdat ik niet weet wat het beste is te doen .de pijn is erg zeurderig .wat kan ik doen .
        • Geplaatst door Ton_1956 op 18-12-2019
          Goedemorgen, Ook ik heb nog weinig kraakbeen over in mijn linkerknie. Veertig jaar geleden is de buitenminiscus verwijdert. Ik ben door een auto van de fiets gereden en daarna zijn de klachten verergert. Na de vakantie in Oostenrijk is het alleen maar slechter geworden en nu lees ik sinds gisteren over een stamcel behandeling. Als dit helpt, ben ik van een hoop problemen af en kan ik de bergwandelingen weer doen die ik zou willen doen. Ik ben 63 jaar en sta nog vol in het leven, maar de linkerknie gaat dit beperken. Ik zou heel graan in aanmerking komen voor een behandeling. Een cortisone prik is volgens mij niet de oplossing! Graag een reactive van jullie kant. Met vriendelijke groet.
          • Geplaatst door matmatty op 28-11-2019
            Elleboog gebroken 2014. 4 operaties Chronisch pijn. Artrose 2 Zijn er nog behandelingen mogelijk. ?
            • Geplaatst door Arjan op 15-10-2019
              Eerder dit jaar is geconstateerd dat er nog nauwelijks kraakbeen in mijn rechterenkel zit. Hierdoor loop ik dagelijks met veel pijn en ga hier ook naar lopen. Vervolgens krijg ik hierdoor last van mijn linker kniegewricht. Al met al niet prettig. Ik ben een man van 53, heb in mijn vroege jeugd spalken gedragen ivm x-benen en heb in mijn 20er en 30er jaren regelmatig enkelblessures opgelopen met vechtsporten. De orthopeed die ik gesproken heb, zegt dat ik er mee moet leren leven en dat er dan nog altijd de optie is om het enkelgewricht vast te zetten. Ik zie dit voorlopig nog niet zitten en zou graag willen weten of ik eventueel voor een stamcel therapie in aanmerking kan komen. Met vriendelijke groet. Arjan
              • Geplaatst door Rinus op 30-9-2019
                Goedenavond, Ik heb een ongeluk gehad vorig jaar waarbij kraakbeenschade graad 3 (een gat) op 1 plek is ontstaan. Ik ben 35 jaar en ben sportief. In het dagelijkse leven heb ik geen pijn maar merk wel de beperkingen die het teweeg brengt. Indien de resultaten van de impactstudie het toelaten dat mijn "gat" weer opgevuld zou kunnen worden dmv stamceltherapie, dan zou ik dit graag van jullie vernemen. Ik ben eventueel in staat om foto's te delen van mijn operatie vorig jaar.
                • Geplaatst door Agnes van Diepen op 7-8-2019
                  Ik lees dit artikel omdat ik al 5 maanden last heb van mijn knie, 1 x een cortisone prik gehad maar hielp niet. Nu worstel ik de dag door, lopen doet pijn en ook kan ik niet de hele dag gaan fietsen, dit gaat namelijk prima. Mijn geboorte datum is 27-03-1942 , ben vrouw en wil van de pijn af. Wel pijnstillers gebruikt maar mijn maag en nieren vinden dit niet zo lekker. Verder ben ik onder behandeling tegen blaaskanker, de resultaten zijn prima. Wat zouden jullie voor mij kunnen betekenen?
                  • Geplaatst door test op 8-7-2019
                    test
                    • Geplaatst door Mike Bos op 27-1-2020
                      Hallo, ik ben een jongeman met OSG artrose door een ongeluk. Injecties zou geen nut meer hebben en het vastzetten van de botten werd als enige optie gegeven door het meander ziekenhuis in amersfoort. Dit is niet wat ik wil. Ik werk alsnog 40 uur per week in het magazijn waar ik mijn voet meerendeels van de tijd voel, maar het is te doen met naproxen. Nu lees ik over een behandeling bij een gat in het kraakbeen door een ongeval. Als in aanmerking zou kunnen komen voor een behandeling of als proefpersoon, doe ik dat graag. Mvg, Mike Bos

                    Lees meer verhalen

                    Ontdek en verdiep je in onze onderwerpen