Blaaskanker: hoe onderzoek de weg vrijmaakt voor blaasbesparende behandeling
Bij patiënten met spierinvasieve blaaskanker is een operatie waarbij de blaas wordt verwijderd vaak nog steeds de standaardbehandeling. Maar is zo’n ingrijpende, levensveranderende ingreep wel altijd nodig? Onderzoekers van het UMC Utrecht werken aan een toekomst waarin behandelingen steeds meer afgestemd worden op de individuele patiënt en sommige patiënten hun blaas zelfs kunnen behouden.
Mei stond internationaal in het teken van blaaskanker. Met dit artikel blikken we terug op de ontwikkelingen die onderzoekers van het UMC Utrecht in gang hebben gezet en vooruit op wat komen gaat.
Bij spierinvasieve blaaskanker kunnen na een blaasoperatie nog microscopisch kleine restjes kanker achterblijven of in de bloed- of lymfebanen aanwezig zijn. Die zijn op scans vaak (nog) niet goed zichtbaar, maar kunnen later wel uitgroeien tot uitzaaiingen. Omdat medisch specialisten nu nog niet goed kunnen voorspellen bij welke patiënten restziekte achterblijft, is een blaasverwijdering vaak nog noodzakelijk.
Met behulp van circulerend tumor-DNA (ctDNA) – kleine stukjes DNA van tumorcellen die in de bloedbaan circuleren – en urine tumor-DNA (utDNA) - kleine stukjes DNA van tumorcellen in de urine, kunnen specialisten zulke minimale restziekte mogelijk eerder en beter opsporen. In internationale studies waarbij onderzoekers van onder meer het UMC Utrecht betrokken waren, bleek dat ctDNA en ook utDNA kunnen helpen om beter te bepalen welke patiënten aanvullende behandeling nodig hebben en welke juist niet. Uiteindelijk hopen onderzoekers hiermee vaker behandelingen op maat te kunnen geven en waar mogelijk de blaas te sparen.
Onderzoek naar blaaskankerbehandeling: wat leren internationale studies ons?
In de studies kregen patiënten tijdens hun voorbehandeling met chemotherapie en/of immuuntherapie na hun operatie regelmatig een utDNA- en ctDNA-test. Alleen patiënten bij wie tumor-DNA in het bloed werd gevonden, kregen aanvullende behandelingen. Dat bleek succesvol: deze gerichte aanpak verbeterde de overleving van patiënten met een verhoogd risico op terugkeer van de ziekte. Plus: er werd minder onnodig behandeld, wat minder belastend was voor de patiënten.
De ontwikkelingen rond utDNA en ctDNA passen binnen een bredere beweging naar steeds tumorspecifiekere behandelingen voor blaaskanker. “We proberen steeds beter te voorspellen welke patiënt voordeel heeft van een oncologische behandeling en welke patiënt juist niet”, vertelt internist-oncoloog dr. Britt Suelmann. “Het belangrijkste doel is om patiënten zo gericht mogelijk te behandelen, met zo min mogelijk nadelige effecten en een zo hoog mogelijke effectiviteit.”
Blaas behouden: wat betekent dat voor de kwaliteit van leven?
Zo kijken onderzoekers van het UMC Utrecht bijvoorbeeld niet alleen naar behandeling ná een operatie, maar juist ook naar behandeling vóór een operatie. “Vanaf het moment dat iemand wordt gediagnosticeerd met spierinvasieve blaaskanker proberen we met combinaties van immuuntherapie en/of doelgerichte therapie een zo hoog mogelijke respons te bereiken. In het UMC Utrecht kunnen patiënten terecht voor de nieuwste combinaties van immuuntherapie en doelgerichte therapie, in plaats van bijvoorbeeld chemotherapie”, legt Suelmann uit.
Suelmann en haar team werken ook aan het verbeteren van de beoordeling van scans. Zo kunnen artsen na een voorbehandeling met chemotherapie of immuuntherapie beter inschatten of de behandeling heeft gewerkt en in welke mate. In de toekomst hopen zij met behulp van AI-modellen voor elke patiënt een behandelplan op maat te kunnen maken, volledig afgestemd op de individuele tumor.
Uiteindelijk is het doel om in de toekomst vaker blaasbesparende behandelingen mogelijk te maken. “Op dit moment kunnen we nog niet met zekerheid zeggen bij welke patiënt geen restziekte meer aanwezig is na een behandeling. Een blaasbesparende behandeling kan grote voordelen hebben voor de kwaliteit van leven van patiënten. Een blaasverwijdering is immers een ingrijpende operatie met blijvende gevolgen.”
Meer weten over de behandeling van blaaskanker in het UMC Utrecht? Bekijk alle informatie over blaaskanker.
Verpleegkundig specialist Bert van Rixtel: “Patiënten hoeven niet steeds opnieuw hun verhaal te vertellen”
Bij de behandeling van blaaskanker zijn vaak meerdere specialisten betrokken. Volgens verpleegkundig specialist Bert van Rixtel is het daarom belangrijk dat patiënten een vast aanspreekpunt hebben. “Patiënten krijgen bij ons in het UMC Utrecht een verpleegkundig specialist als contactpersoon toegewezen,” vertelt hij. “Ook als iemand van de urologie naar de medische oncologie gaat, blijf ik het aanspreekpunt. Zo voelt een patiënt zich niet verloren in de organisatie.”
Dat betekent ook dat patiënten niet steeds opnieuw hun verhaal hoeven te vertellen. “Niks is zo vervelend als telkens opnieuw uitleggen wat er aan de hand is. Deze patiënten hebben al genoeg aan hun hoofd. Wij kennen de patiënt en worden ook meegenomen in de besluitvorming over behandelingen.”
Volgens Van Rixtel wordt er niet alleen gekeken naar de ziekte zelf, maar ook naar wat een patiënt lichamelijk en mentaal aankan. “Bij blaaskanker zijn vaak meerdere behandelingen mogelijk. Samen kijken we wat het beste past en wat iemand nodig heeft om een behandeling goed door te komen.”
Ook bij bijwerkingen speelt de verpleegkundig specialist een belangrijke rol. “Mijn patiënten kunnen mij rechtstreeks bereiken. Daardoor zijn we er vaak snel bij als iemand klachten of bijwerkingen krijgt. Dat helpt om de behandeling beter vol te houden.”
Bronnen: