Drie Dekkerbeurzen voor onderzoekers van het UMC Utrecht
Kunnen we beschadigde hersenfuncties na een beroerte herstellen? Hoe zorgen we dat meer donorharten geschikt zijn voor een transplantatie? En hoe voorkomen we dat iemand opnieuw een herseninfarct krijgt? Met die drie vragen gaan onderzoekers Jord Vink, Veronique Meijborg en Michiel Poorthuis van het UMC Utrecht de komende jaren aan de slag. Alle drie ontvangen ze een persoonsgebonden Dekkerbeurs van de Hartstichting om bij te dragen aan betere zorg voor patiënten met hart- en vaatziekten.
Met de Dekkerbeurs ondersteunt de Hartstichting talentvolle onderzoekers die een volgende stap zetten in hun wetenschappelijke carrière. De beurs biedt ze de mogelijkheid een eigen onderzoekslijn op te bouwen en vernieuwende ideeën verder te ontwikkelen. Met hun onderzoek dragen Jord, Veronique en Michiel bij aan de zorg van morgen voor mensen met hart- en vaatziekten.
Kan een magneet hersenfuncties herstellen na een beroerte? (Jord Vink)
Voor veel mensen houdt een beroerte niet op wanneer ze het ziekenhuis verlaten. Problemen met het geheugen, planning of het verwerken van informatie kunnen nog jarenlang invloed hebben op het dagelijks leven. Werken wordt moeilijker, zelfstandig wonen minder vanzelfsprekend en sociale situaties kunnen veel energie kosten. Maar liefst driekwart van de mensen die een beroerte krijgt, houdt dit soort blijvende cognitieve problemen.
Van leren leven naar herstel
Toch is de behandeling na een beroerte daar nog maar beperkt op gericht. Revalidatie helpt mensen vooral om met hun beperkingen om te gaan. Technisch geneeskundige Jord Vink wil onderzoeken of er meer mogelijk is. Kunnen beschadigde hersenfuncties ook echt herstellen?
“Juist in de eerste periode na een beroerte beschikken de hersenen over een bijzonder vermogen om zich aan te passen”, zegt Jord. “Soms kunnen andere hersengebieden taken deels overnemen van gebieden die beschadigd zijn geraakt. Ik wil onderzoeken of we dat proces actief kunnen versterken.”
Daarvoor richt hij zich op een veelbelovende techniek: magnetische hersenstimulatie. Met een krachtige magneet worden heel gericht korte magnetische pulsen afgegeven aan specifieke hersengebieden. Die pulsen kunnen de activiteit van hersencellen beïnvloeden en zo mogelijk bijdragen aan het herstel van functies die door de beroerte zijn aangetast.
Een behandeling op maat
Wat dit onderzoek bijzonder maakt, is dat Jord de behandeling volledig wil afstemmen op de individuele patiënt. Met behulp van hersenscans brengt hij eerst per patiënt in kaart welke hersengebieden betrokken zijn bij de cognitieve functies. Vervolgens onderzoekt hij welke vorm van stimulatie bij die patiënt het meest kansrijk is. Sommige hersengebieden hebben mogelijk een duwtje in de rug nodig, terwijl andere juist afgeremd moeten worden.
In een eerste studie onderzoekt Jord of deze gepersonaliseerde behandeling leidt tot merkbare en blijvende verbeteringen van cognitieve functies.
“Op dit moment leren we mensen vooral omgaan met de gevolgen van een beroerte. Als we cognitieve functies kunnen herstellen door de hersenen te helpen zich aan te passen, kan dat een wereld van verschil maken voor hun zelfstandigheid en kwaliteit van leven.”
Donorharten beter beoordelen en stimuleren voor meer succesvolle harttransplantaties (Veronique Meijborg)
Ernstig hartfalen is levensbedreigend. Voor sommige patiënten is een harttransplantatie de enige levensreddende behandeling. Er zijn echter te weinig donorharten beschikbaar. De gemiddelde wachttijd op een donorhart is 2,6 jaar. In die periode overlijdt 26 procent van de mensen op de wachtlijst, of zij worden te ziek voor een transplantatie.
Een hart dat buiten het lichaam blijft kloppen
Met een speciale machine kan een donorhart buiten het lichaam blijven kloppen. Het hart blijft dan op temperatuur en krijgt zuurstof en voedingsstoffen. Dat zorgt voor tijdswinst en voor de mogelijkheid om het hart goed te houden of misschien zelfs te verbeteren. Op dit moment is het alleen niet altijd goed mogelijk om de kwaliteit van het donorhart te beoordelen.
Kwaliteit van het donorhart beoordelen
Veronique Meijborg, technisch geneeskundige bij het Transplantatie Centrum Utrecht, wil de elektrische signalen van het donorhart gebruiken om de kwaliteit van de harten te beoordelen. “Deze signalen sturen het pompen van het hart aan,” licht ze toe. “Ze zijn eenvoudig te meten met een hartfilmpje. We gebruiken ze nu alleen nog niet om te beoordelen hoe goed de kwaliteit van een donorhart is.”
Veronique gaat dit onderzoek uitvoeren bij de afdelingen Experimentele Cardiologie en Medische Fysiologie van het UMC Utrecht. Daarnaast is haar onderzoek verbonden met het RegMed XB-programma.
Elektrisch prikkelen
Veronique gaat onderzoeken welke elektrische signalen iets zeggen over hoe goed het donorhart pompt na de harttransplantatie. Daarvoor houdt ze de getransplanteerde harten tot twaalf maanden in de gaten. Ook test ze verschillende manieren om het hart elektrisch te prikkelen en onderzoekt ze of het hart daardoor beter klopt. Ze gaat dit ook nog testen op donorharten die niet voor transplantatie zijn gebruikt.
Meer geschikte donorharten
Dit onderzoek kan artsen op termijn meer zekerheid geven over de kwaliteit van een donorhart. Mogelijk kunnen artsen daardoor meer donorharten veilig gebruiken en ze beter bewaren. Dat kan de wachttijd verkorten en problemen na de transplantatie verminderen.
Ontsteking opsporen om een nieuw herseninfarct te voorkomen (Michiel Poorthuis)
Een beroerte kan iemands leven in één klap veranderen. Het is een belangrijke oorzaak van blijvende invaliditeit en één van de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland. Vaak gaat het bij een beroerte om een herseninfarct: een bloedvat in de hersenen raakt dan afgesloten. Juist daarna is één vraag heel belangrijk: hoe voorkomen we dat het opnieuw gebeurt?
Ontstekingen opsporen
Een herseninfarct kan verschillende oorzaken hebben. Soms ontstaat het bloedstolsel in het hart, bijvoorbeeld door boezemfibrilleren. Soms ontstaat het door slagaderverkalking in de halsslagader.
Daarbij hopen vetten, afvalstoffen en cellen zich op in de vaatwand, waardoor een verdikking ontstaat. Ontsteking kan die verdikking instabieler maken, waardoor de verdikking makkelijker scheurt. Het bloedstolsel dat daarbij ontstaat kan losschieten en een bloedvat dat de hersenen van bloed voorziet afsluiten.
Neuroloog in opleiding Michiel Poorthuis wil die ontsteking gerichter opsporen. “Ontsteking remmen kan een belangrijke stap worden in het voorkomen van nieuwe herseninfarcten”, zegt Michiel. “Maar dan moeten we eerst beter herkennen bij welke patiënten ontsteking het risico echt verhoogt.”
Op zoek naar andere aanwijzingen
Nu meten artsen ontsteking vaak met een bloedtest. Die laat zien of er ergens in het lichaam ontsteking is, maar niet of die ontsteking door de slagaderverkalking in de halsslagader komt. Michiel onderzoekt daarom een andere aanwijzing: het vet rondom de halsslagader. Als daar veranderingen zichtbaar zijn op een CT-scan, kan dat wijzen op ontsteking in de slagaderverkalking.
De grote vraag is: vertelt het vet rondom de halsslagader echt iets over ontsteking in de slagaderverkalking? Om dat te testen vergelijkt Michiel CT-scans met microscopisch onderzoek van verwijderde slagaderverkalking. Daarna kijkt hij of die kennis helpt om patiënten met een hoog risico op een nieuw herseninfarct te herkennen. Ook onderzoekt hij of juist patiënten met veel ontsteking op de scan baat hebben bij een ontstekingsremmer zoals colchicine.
“Mijn doel is dat we patiënten met een hoog ontstekingsrisico beter herkennen”, zegt Michiel. “Dan kunnen we de behandeling beter afstemmen op wat er bij die patiënt speelt, en hopelijk voorkomen dat iemand opnieuw een herseninfarct krijgt.”
Over de Dekkerbeurzen
De Dekkerbeurs is vernoemd naar dr. E. Dekker, oud-directeur van de Hartstichting. Hij was in Nederland de initiator van de burgerhulpverlening bij een hartstilstand.