Een unieke oogoperatie met stamcellen
Stamcellen gebruiken om het hoornvlies in het oog te herstellen. Een bijzondere oogoperatie voerden oogarts Mor Dickman en zijn team afgelopen week uit in het UMC Utrecht. De patiënt had ernstige schade aan het hoornvlies en kreeg een unieke behandeling met stamcellen. Dat kan het oogoppervlak herstellen en het zicht verbeteren.
“Hoornvliesschade heeft een enorme impact op het dagelijks leven van een patiënt”, zegt Mor Dickman, die de operatie uitvoerde en zowel hoogleraar als medisch afdelingshoofd is in het UMC Utrecht. “Met deze operatie proberen we het natuurlijke herstel van het oog weer op gang te brengen.”
Wat is hoornvliesschade?
Het hoornvlies is het doorzichtige laagje aan de voorkant van het oog. Het beschermt het oog en laat licht door, zodat we goed kunnen zien. Aan de rand van het hoornvlies zitten speciale stamcellen. Deze limbale stamcellen zorgen ervoor dat het oogoppervlak zich steeds vernieuwt.
Als deze stamcellen beschadigd raken, bijvoorbeeld door een verbranding, infectie of ongeluk, kan het hoornvlies zichzelf niet meer herstellen. “Dat kan leiden tot pijn, ontstekingen en slecht zicht”, legt Mor uit. “Wondjes genezen niet meer goed en er ontstaan littekens.”
Over de operatie
Hoe heet het? Holoclar
Wat is het? Een regeneratieve behandeling waarbij een heel klein stukje weefsel met limbale stamcellen uit het eigen oog worden gehaald, vermenigvuldigd en als transplantaat teruggeplaatst.
Voor wie? Voor mensen met ernstige hoornvliesschade die limbale stamcellen zijn kwijtgeraakt (bijvoorbeeld door verbranding, infectie of ongeluk), en in het andere oog gezonde limbale stamcellen zitten.
Waarom? Om het natuurlijke herstel van het oogoppervlak weer op gang te brengen en het zicht te verbeteren
Voordeel? Het hoornvlies kan zichzelf weer herstellen doordat de stamcellen voor nieuwe cellen blijven zorgen. Het zicht kan verbeteren en pijn en ontstekingen verminderen. Ook wordt een toekomstige hoornvliestransplantatie mogelijk.
Eerste Holoclar-behandeling in Utrecht
Patiënt Sandra ontving een stamceltransplantatie met Holoclar. Dat is een regeneratieve behandeling waarbij stamcellen uit het eigen oog worden opgekweekt en teruggeplaatst. De behandeling werd in Nederland tot nu toe alleen uitgevoerd in het Maastricht UMC+. Afgelopen week gebeurde dat voor het eerst ook in Utrecht.
Sandra's hoornvlies was ernstig beschadigd door brand. Daardoor raakte zij limbale stamcellen kwijt. Uit haar oog werd een klein stukje gezond weefsel gehaald en naar Italië gestuurd. Daar kweekten specialisten de stamcellen op tot een transplantaat op een natuurlijk draagmateriaal, dat de cellen goed op hun plek houdt.
Terug in Nederland verwijderde Mor het littekenweefsel in het beschadigde oog en plaatste het transplantaat. “De cellen vervangen vervolgens het beschadigde oogoppervlak”, zegt Mor. “Ook blijft er een reserve aan limbale stamcellen over. Deze stamcellen zorgen daarna voor nieuwe cellen, zodat het hoornvlies zich blijft herstellen.”
Hoe gaat het nu met Sandra?
De operatie is goed verlopen bij Sandra. “Het volledige herstel kost tijd, maar ziet er positief uit”, zegt Mor. “Over een tijdje weten we hoeveel van het zicht is teruggekomen.” Ook Sandra is blij met de operatie: “Ik ben heel dankbaar. Doordat dit nu ook in Utrecht kan, was deze operatie voor mij mogelijk.”
Bewustwording
“Het is uniek dat we deze behandeling hier kunnen uitvoeren,” zegt Mor. “De behandeling is nog relatief onbekend. Bij schade aan de limbus van het hoornvlies wordt vaak gedacht dat er geen oplossing meer is, maar die kan er wel zijn. Stamceltherapie kan bij geselecteerde patiënten een enorme verbetering van de kwaliteit van leven betekenen.”
Mor benadrukt het belang van bekendheid met deze behandeloptie voor patiënten met hoornvliesbeschadiging door chemische verbrandingen, infecties of trauma, en dat deze patiënten in het UMC Utrecht terecht kunnen.
Groot team, veel voorbereiding
De operatie is alleen mogelijk dankzij een groot team van onder andere OK-medewerkers, de apotheek en collega’s uit Italië. “Dit kun je nooit alleen”, zegt Mor. “Alles moet precies kloppen. Van planning tot training. Dat maakt het complex, maar ook heel bijzonder.”
In dit bericht is een fictieve naam voor de patiënt gebruikt.
Mor Dickmans innovatieve onderzoek (Engels)