Iva Bicanic over de Utrecht Science Week

Met experimenten, workshops, rondleidingen en lezingen delen onderzoekers hun kennis tijdens de Utrecht Science Week (USW). Een van hen is Iva Bicanic, hoogleraar Seksueel misbruik van kinderen: de gevolgen en behandeling bij het UMC Utrecht. 

Iva, waarom vind jij het belangrijk dat onderzoekers hun kennis ook buiten het ziekenhuis en de universiteit delen?

“Seksueel misbruik van kinderen is een hardnekkig maatschappelijk probleem dat diep verweven is met machtsverschillen, sociale normen, loyaliteit en zwijgculturen. Het brengt ernstige gevolgen en hoge maatschappelijke kosten met zich mee en is omgeven met schaamte en geheimhouding. Om dit complexe vraagstuk te tackelen, is brede verandering nodig. Het belangrijkste is dat het bespreekbaar wordt, dat de stilte wordt doorbroken.

Mijn boodschap: seksueel misbruik van kinderen is niet normaal, maar we moeten het er wel gewoon over hebben. We moeten beter begrijpen wat seksueel misbruik is, hoe we kinderen eerder kunnen laten praten over geheimen en hoe we als volwassenen moeten reageren. Dat zijn langzame veranderprocessen die kunnen slagen als de inzichten uit onderzoek terechtkomen bij kinderen, ouders, leerkrachten, hulpverleners, beleidsmakers en het brede publiek, en niet binnen de muren van een universiteit of ziekenhuis blijft hangen.”

Wanneer merk je dat wetenschappelijke kennis echt iets verandert in de samenleving?

“Dat merk ik wanneer onderzoek mensen helpt zichzelf beter te begrijpen en maatschappelijke opvattingen veranderen. Kennis over de schadelijke effecten van victim blaming, het feit dat verlammen een automatische fysieke reactie op gevaar kan zijn en dat genitale reacties automatisch kunnen optreden tijdens seksueel misbruik, zorgt voor meer begrip en minder oordeel. Als die kennis herkenning biedt aan slachtoffers, professionals helpt beter aan te sluiten en taboes doorbreekt, zie ik hoe wetenschappelijke kennis impact heeft. Even waardevol vind ik het wanneer ouders in de spreekkamer zeggen: ‘Nu begrijp ik eindelijk waarom mijn kind zo lang niks heeft gezegd tegen ons.’ Dan krijgt wetenschap direct maatschappelijke betekenis.”

Jij spreekt tijdens het Betweter Festival over seksueel misbruik bij jongens en mannen. Waarom is gesprek met het publiek hierover belangrijk?

“Omdat stilte vaak een onderdeel is van het probleem. Over seksueel misbruik van jongens en mannen bestaan veel misverstanden. Zo wordt vaak gedacht dat het weinig voorkomt of minder ingrijpend is dan bij meisjes. Daardoor worden veel jongens en mannen niet gezien, gehoord en soms ook niet geholpen. Onderzoek kan die mythes helpen doorbreken. Maar dat lukt alleen als we het gesprek aangaan met het publiek. Juist bij gevoelige onderwerpen kan kennis bijdragen aan herkenning, begrip en het verlagen van drempels om hulp te zoeken.”

Wat leer je als wetenschapper van gesprekken buiten je eigen vakgebied?

“Wetenschap is geen eenrichtingsverkeer. Als ik in gesprek ga met mensen die het zelf hebben meegemaakt, hoor ik andere perspectieven en vragen. Mensen met ervaringskennis spelen een onmisbare rol in onderzoek naar seksuele grensoverschrijding. Soms leggen zij blinde vlekken bloot of wijzen ze op onderwerpen die nog onvoldoende onderzocht zijn. Die gesprekken maken onderzoek relevanter en scherper. Daarom is het STEM-panel opgericht, waar inmiddels bijna 1.500 mensen met ervaringskennis zich hebben aangemeld. Zij nemen anoniem deel aan onderzoek en dragen zo bij aan nieuwe kennis over de impact en aanpak van seksueel grensoverschrijdend gedrag.”

Waarom is het volgens jou belangrijk dat onderzoekers deelnemen aan festivals, publieksbijeenkomsten of andere gesprekken met de samenleving?

“Omdat wetenschap uiteindelijk een publieke opdracht heeft. Veel onderzoek wordt mogelijk gemaakt met publieke middelen en is bedoeld om maatschappelijke vraagstukken beter te begrijpen en aan te pakken. Dan hoort het bij onze verantwoordelijkheid om uit te leggen wat we doen, weten en nog niet weten. Festivals en publieksbijeenkomsten bieden een kans, want daar ontstaan mooie gesprekken, nieuwe inzichten en soms onderzoeksvragen. Bovendien denk ik dat wetenschap sterker wordt wanneer zij zichtbaar, toegankelijk en verbonden is met de samenleving waarvoor zij bedoeld is.”