Betere diagnoses met data, met oog voor de mens

Een diagnose stellen wordt steeds ingewikkelder. Er zijn meer onderzoeken mogelijk en patiënten hebben vaker meerdere gezondheidsproblemen tegelijk. Hoe zorgen we ervoor dat zij toch snel duidelijkheid krijgen? Volgens Saskia Haitjema ligt de oplossing in betere samenwerking en slimmer gebruik van medische gegevens. Als hoogleraar Data-gedreven geïntegreerde diagnostiek bij het UMC Utrecht wil ze daarom de diagnostiek verbeteren, zonder de menselijke kant van de zorg uit het oog te verliezen. 

Door nieuwe ontwikkelingen zijn er steeds meer mogelijkheden om een diagnose te stellen. Denk aan bloedonderzoek, medische scans en genetische tests. Voor artsen wordt het daardoor steeds lastiger om te bepalen welk onderzoek het beste antwoord geeft op hun vraag. 

Van losse afdelingen naar één geheel 

Neem het bepalen van de nierfunctie. "Vaak gebeurt dat met bloedonderzoek in het centraal diagnostisch lab", legt hoogleraar Saskia Haitjema uit. "Maar die berekening houdt niet goed rekening met de spiermassa van een patiënt. Een radioloog kan die spiermassa soms nauwkeuriger bepalen met een CT-scan en daarmee de nierfunctie beter schatten.” 

Saskia wil daarom dat diagnostische afdelingen nauwer samenwerken. "In mijn ideale situatie is er één loket voor diagnostiek. Een arts stelt een vraag en we kijken als diagnostische specialismen samen wie die het beste kan beantwoorden." 

Die samenwerking wordt steeds belangrijker. Niet alleen het aantal diagnostische mogelijkheden groeit namelijk, ook de zorgvraag wordt complexer doordat mensen steeds ouder worden. “Dat vraagt van artsen dat ze steeds meer informatie overzien en beoordelen”, benadrukt Saskia. “Door als diagnostische afdelingen actief mee te denken, kunnen we hen daarbij ondersteunen.” 

Slimme ondersteuning bij complexe zorgvragen 

Als basis voor deze geïntegreerde diagnostiek wil Saskia bestaande medische gegevens slimmer benutten. Dat kan onder andere met kunstmatige intelligentie (AI). AI kan patronen in medische gegevens herkennen die voor artsen moeilijk te zien zijn. 

“Artsen denken bij klachten meestal eerst aan veelvoorkomende aandoeningen. Dat is logisch en vaak ook terecht. Maar voor mensen met een zeldzame ziekte kan het daardoor lang duren voordat duidelijk wordt wat er aan de hand is.” 

Soms komt zo’n patiënt meerdere keren met verschillende klachten bij de huisarts of specialist. Daarbij ziet de patiënt tegenwoordig ook steeds vaker verschillende zorgverleners. “Door gegevens uit al die bezoeken samen te bekijken, kan AI verbanden herkennen die anders misschien niet opvallen”, legt Saskia uit. “Zo kan een arts een seintje krijgen wanneer verder onderzoek verstandig lijkt.”  

Op die manier kunnen patiënten mogelijk sneller de juiste diagnose krijgen en zijn minder onnodige onderzoeken nodig. 

Innovatie met oog voor de mens 

Hoewel Saskia volop werkt aan nieuwe digitale mogelijkheden, kijkt ze ook kritisch naar technologische innovatie. "We moeten niet alleen kijken welke taken een computer kan overnemen, maar ook wat we verliezen als een mens die taak niet meer uitvoert", benadrukt ze. 

Ze noemt als voorbeeld de plekken waar patiënten zelf hun bloeddruk kunnen meten voordat ze naar de arts gaan. Dat kan tijd en menskracht besparen, maar vervangt ook het contact met een verpleegkundige. "Deze verpleegkundige doet veel meer dan alleen je bloeddruk meten. Die kan je ook geruststellen, een praatje maken of iets opmerken wat je misschien niet tegen de arts vertelt." 

Volgens Saskia moeten we bij digitalisering, ook met AI, daarom goed afwegen wat technologie toevoegt en waar persoonlijk contact onmisbaar blijft. “De zorg moet nooit draaien om data. De zorg moet draaien om patiënten.” 

Een jonge hoogleraar met een eigen koers 

Dat Saskia ooit hoogleraar zou worden, had ze als kind niet verwacht. “Mijn ouders waren allebei onderzoeker en dat vond ik vroeger verschrikkelijk. Als vriendjes vroegen wat ze deden, dacht ik: weet ik veel, ik weet niet eens wat een onderzoeker is!” 

Inmiddels is ze zelf onderzoeker en met 38 jaar een van de jongste hoogleraren van Nederland.  Een bijzondere mijlpaal, maar minstens zo trots is ze op de manier waarop ze haar werk als onderzoeker kan vormgeven. “Het carrièreprofiel van implementation researcher past mij, als arts van origine, heel erg goed. Ik werk op een plek waar mensen waarderen dat ik me niet alleen richt op wetenschappelijke publicaties, maar ook op het toepassen van onderzoek in de dagelijkse zorg.” 

Om dat voor elkaar te krijgen, brengt Saskia als bruggenbouwer graag verschillende deskundigen samen. “Ik zie mezelf als een generalist. Ik weet welke kennis er binnen het ziekenhuis en mijn onderzoeksgroep is en hoe ik de juiste mensen met elkaar verbind.” Juist die samenwerking maakt het volgens haar mogelijk om nieuwe inzichten ook echt bij de patiënt te brengen. 

Als jonge vrouwelijke hoogleraar hoopt Saskia ook anderen te inspireren. “Ik vind het waardevol om te laten zien dat je op verschillende manieren een wetenschappelijke carrière kunt opbouwen. Tegelijkertijd hoop ik dat leeftijd en geslacht ooit geen bijzondere aandacht meer krijgen, maar dat iedereen vooral wordt gewaardeerd om wat die bijdraagt.”