Bloedtest moet hartaandoening bij vrouwen beter opsporen

Pijn op de borst, kortademigheid en extreme vermoeidheid. Jaarlijks krijgen duizenden vrouwen deze klachten, terwijl medisch onderzoek laat zien dat hun kransslagaders er normaal uitzien. Vaak gaan zij zonder diagnose naar huis, terwijl een deel van hen wel degelijk een hartaandoening heeft. Onderzoekers van het UMC Utrecht willen daar verandering in brengen. Dankzij een subsidie uit het internationale Wellcome Leap VISIBLE-programma gaan zij een bloedtest ontwikkelen die deze hartaandoening sneller, eenvoudiger en minder belastend moet kunnen opsporen.

Read in English

Bij pijn op de borst onderzoeken artsen meestal eerst of een grote kransslagader vernauwd of afgesloten is. Bij veel vrouwen zit het probleem echter niet in deze grote bloedvaten, maar in de allerkleinste bloedvaatjes van het hart. Deze vorm van pijn op de borst staat bekend als ANOCA (angina with no obstructive coronary arteries). 

"Het frustrerende is dat problemen in deze kleine bloedvaten met de standaardonderzoeken niet zichtbaar zijn", vertelt postdoctoraal onderzoeker Tim Sakkers. "Daardoor krijgen veel vrouwen jarenlang te horen dat hun klachten waarschijnlijk door stress of de overgang komen, terwijl zij wel degelijk een hartaandoening hebben." Hierdoor blijven veel vrouwen lang in onzekerheid en krijgen zij niet de juiste behandeling. 

Daarom ontwikkelen de onderzoekers van het UMC Utrecht een nieuwe diagnostische test voor coronaire microvasculaire dysfunctie (CMD), een belangrijke oorzaak van ANOCA. Bij CMD werken de kleine bloedvaten in de hartspier niet goed. Dit kan onder meer pijn op de borst en kortademigheid veroorzaken. 

Van een katheteronderzoek naar een bloedtest  

Om CMD vast te stellen, moeten patiënten nu vaak een coronaire functietest ondergaan. Daarbij brengen artsen een katheter in het hart en dienen zij medicijnen toe om de klachten tijdelijk op te wekken. "Deze manier van diagnosticeren is invasief, duur, pijnlijk en slechts beperkt beschikbaar", benadrukt Tim. 

Met het REVEAL-CMD-project willen de onderzoekers deze diagnostiek daarom vervangen door een eenvoudige bloedtest. "In één bloedmonster kunnen we miljoenen biologische kenmerken meten", legt universitair docent Ernest Diez Benavente uit. "Met behulp van kunstmatige intelligentie zoeken we vervolgens naar de combinatie van deze kenmerken die het betrouwbaarst voorspelt of een patiënt CMD heeft." 

De onderzoekers willen de test ook gebruiken om onderscheid te maken tussen verschillende vormen van CMD. "Afhankelijk van de variant die iemand heeft, verschilt ook de behandeling die het beste werkt", zegt Ernest. "Daarom gebruiken we verschillende groepen aan biologische kenmerken. Zo maken we de diagnose niet alleen eenvoudiger, maar helpen we artsen ook sneller de juiste behandeling te kiezen."

^{Hester den Ruijter, Tim Sakkers en Ernest Diez Benavente}

Verschillende expertises bij elkaar 

Om zo'n nieuwe diagnostische test te ontwikkelen, werken onderzoekers met verschillende expertises nauw samen onder leiding van Hester den Ruijter, hoogleraar Hart- en vaatziekten bij vrouwen.  

Binnen het team brengt interventiecardioloog Tim van de Hoef de klinische expertise in. Hij behandelt patiënten met CMD en leidt de klinische studies waarin het team de nieuwe bloedtest gaat valideren. Ernest ontwikkelt de AI-algoritmen die uit miljoenen biologische kenmerken de meest veelbelovende combinaties identificeren.  

Tim Sakkers onderzoekt de biologische kenmerken en richt zich daarnaast op de vertaling van de technologie naar een spin-off. "Mijn uiteindelijke doel is om onze wetenschappelijke bevindingen ook naar de maatschappij te brengen", vertelt hij. "Zo kan de test uiteindelijk beschikbaar komen voor patiënten. Met alle expertise die we in dit team samenbrengen, ben ik ervan overtuigd dat dat gaat lukken." 

Sneller duidelijkheid voor patiënten 

Het REVEAL-CMD-project maakt deel uit van het internationale Wellcome Leap VISIBLE-programma. Binnen dit programma werken twaalf onderzoeksteams uit verschillende landen samen aan nieuwe manieren om hart- en vaatziekten bij vrouwen beter te herkennen en behandelen. "Door deze samenwerking kunnen we onze kennis en data delen met de andere onderzoeksteams. Zo kunnen we veel sneller vooruitgang boeken”, zegt Ernest. 

De onderzoekers hopen dat deze eenvoudige bloedtest een einde kan maken aan de jarenlange zoektocht naar een diagnose. "Met dit project pakken we een belangrijke blinde vlek in de hartzorg voor vrouwen aan", sluit Tim Sakkers af. "Zo willen we de kwaliteit van leven van vrouwen verbeteren en voorkomen dat zij jarenlang zonder de juiste diagnose en behandeling rondlopen."