Een man met een bril en in een pak

Slaap is cruciaal voor ontwikkeling van baby’s

| Hersenen | Kindzorg |Nieuws
4 minuten

Te vroeg geboren baby's en pasgeborenen met een ernstige aandoening kunnen weken op de intensive care doorbrengen. Hun behandeling is noodzakelijk. Tegelijk ontwikkelen hun hersenen zich in een razend tempo, en steeds meer onderzoek wijst erop dat slaap daarbij een sleutelrol speelt. Wat betekent het als die slaap op de intensive care steeds wordt onderbroken? 

Read in English

In zijn oratie Waken over slaap op 18 november stelt Jeroen Dudink, hoogleraar Neonatale hersenontwikkeling en slaap (UMC Utrecht), dat het belang van slaap niet langer onderbelicht mag blijven. "Onze verantwoordelijkheid houdt niet op wanneer een kind de intensive care overleeft", zegt Dudink. "We moeten ook begrijpen wat een kind nodig heeft om zich daarna zo goed mogelijk te ontwikkelen."  

Slaap bij pasgeborenen: meer dan rust 

Bij oudere kinderen en volwassenen weten we inmiddels dat slaap belangrijk is voor herstel, voor de afweer en voor het verwerken en onthouden van wat we overdag meemaken. Bij pasgeborenen lijkt slaap daarnaast een heel eigen rol te hebben. Een pasgeborene slaapt het grootste deel van de dag, en een groot deel daarvan is actieve slaap: de voorloper van de REM slaap (droomslaap). 

Dieronderzoek laat zien dat het jonge brein juist tijdens die vroege slaap wordt 'aangelegd'. Hersencellen worden spontaan actief, verbindingen tussen hersengebieden worden gevormd en verfijnd, en de kleine trekkingen tijdens actieve slaap helpen het brein een kaart van het eigen lichaam op te bouwen. Wordt die slaap bij jonge dieren verstoord, dan kan dat blijvende gevolgen hebben voor hun hersenen en gedrag. "Slaap is in deze fase geen pauze van de ontwikkeling", zegt Dudink. "Het lijkt er juist een drijvende kracht achter te zijn." 

Dat maakt de situatie op de intensive care extra belangrijk. Als slaap bij pasgeborenen een bouwsteen is van de hersenontwikkeling, kan het steeds onderbreken van die slaap mogelijk ook die ontwikkeling verstoren. Wat in diermodellen is aangetoond, komt steeds vaker naar voren in het onderzoek van Dudink en zijn team bij te vroeg geboren kinderen. 

De couveuse is ook een ontwikkelingsomgeving 

Licht, geluid, aanraking en zorghandelingen zijn ervaringen voor een kind. Het kind reageert daarop, beweegt en zoekt contact. Ook slaap maakt deel uit van die wisselwerking. "Gedrag is niet alleen een uitkomst van ontwikkeling. Het maakt er vanaf het begin deel van uit", legt Dudink uit. 

Dat maakt zorgverleners medebepalend voor de omgeving waarin het kind groeit. Beademing, sondevoeding, medische onderzoeken en medische handelingen zijn noodzakelijk, maar brengen ook prikkels en onderbrekingen met zich mee. "Wij maken daarmee zelf deel uit van de omgeving waarin dit kind zich ontwikkelt." De vraag wordt dan niet alleen welke behandeling nodig is, maar ook wanneer en hoe je die het best kunt geven. 

Om de precieze rol van slaap te begrijpen, moet je slaap eerst betrouwbaar kunnen meten aan het bed. Dat is lastiger dan het klinkt. De slaap van een premature baby ziet er anders uit dan die van een volwassene. Tijdens actieve slaap bewegen de ogen en kunnen korte trekkingen van het gezicht of de ledematen optreden. Wat eruitziet als onrust, kan dus passen bij normaal slaapgedrag. Dat vraagt om goed kijken: slaapgedrag mag niet worden verward met pijn of stress. 

Daarom ontwikkelde Dudinks onderzoeksgroep BeSSPI: een gevalideerd observatiesysteem om slaap- en waaktoestanden bij premature kinderen systematisch te beoordelen. Daarnaast onderzoekt het team of patiëntmonitoren slaaptoestanden kunnen schatten aan de hand van hartslag, ademhaling en zuurstofgehalte, zodat slaap continu zichtbaar wordt zonder het kind extra te belasten. 

"Niet alles wat een kind nodig heeft, verschijnt als alarm op de monitor", zegt Dudink. "Juist daarom willen we slaap beter zichtbaar maken." 

Wat doet het brein terwijl een baby slaapt? 

Door slaapmetingen te combineren met MRI-beelden onderzoeken Dudink en zijn collega's hoe slaap en hersenrijping met elkaar samenhangen. "Dat willen we beter begrijpen door kinderen langer te volgen en slaap te verbinden met metingen van hun hersenen en ontwikkeling", zegt Dudink. "Zo kunnen we uiteindelijk onderzoeken of kennis over slaap ook kan helpen om de zorg beter af te stemmen op wat een kind nodig heeft." 

Ouders hebben een sleutelrol 

Ook de nabijheid van ouders krijgt in dat onderzoek een plek. Bij te vroeg geboren baby's zagen onderzoekers dat kinderen tijdens huid-op-huidcontact minder vaak wakker waren en hun slaap minder werd onderbroken. Die verschillen waren ook na het contact nog zichtbaar.  

Volgens Dudink loopt goede zorg na ontslag uit het ziekenhuis door. Ouders willen begrijpen wat normaal slaapgedrag is, hoe hun kind op prikkels reageert en wanneer ondersteuning nodig is. Daarom werkt zijn team aan toegankelijke informatie en een gestructureerde aanpak voor slaapzorg op de polikliniek. Niet voor ieder kind is dezelfde aanpak geschikt; leeftijd, gezondheid en gezinssituatie doen ertoe. "Daar ligt een taak voor ons als kinderartsen: ouders helpen hun kind te begrijpen, met begeleiding die wetenschappelijk onderbouwd is en past bij hun gezin." 

Ruimte voor het ontwikkelende brein 

Er liggen nog grote open vragen. Hoe slaap op de NICU het best kan worden beschermd en bevorderd, zonder concessies te doen aan noodzakelijke zorg, moet verder worden onderzocht. 

Als academisch kinderziekenhuis kan het WKZ zorg, onderzoek en onderwijs in samenhang ontwikkelen. Artsen, verpleegkundigen, onderzoekers en technici werken aan meetmethoden en zorgaanpassingen die ook in de dagelijkse praktijk uitvoerbaar moeten zijn. De ervaringen van ouders helpen daarbij. Studenten en zorgprofessionals leren kritisch te onderzoeken wat bekend is en waar bewijs nog ontbreekt. 

Waken over slaap gaat dan ook niet over zoveel mogelijk uren slaap. Het gaat over zorgvuldig afwegen wat een kind op elk moment nodig heeft, én blijven volgen hoe het zich later ontwikkelt. "Ik kan u vandaag nog niet vertellen hoeveel ononderbroken actieve slaap een te vroeg geboren baby nodig heeft", zegt Dudink. "Wel wat mijn ambitie is: de noodzakelijke behandelingen zo afstemmen dat het ontwikkelende brein van ieder kind zoveel mogelijk ruimte krijgt." 

umcutrecht.nl maakt gebruik van cookies

Deze website maakt gebruik van cookies Deze website toont video’s van o.a. YouTube. Dergelijke partijen plaatsen cookies (third party cookies). Als u deze cookies niet wilt kunt u dat hier aangeven. Wij plaatsen zelf ook cookies om onze site te verbeteren.

Lees meer over het cookiebeleid

Akkoord Nee, liever niet