Van stamcel tot chatbot
Hoe kunnen we ons afweersysteem ondersteunen tijdens immuuntherapie? Maakt het voor de gezondheid van stamcellen uit waar ze hun eiwitten maken? En helpt het om je ervaringen met chatbots te delen wanneer je stemmen hoort? Met deze vragen gaan drie talentvolle onderzoekers van het UMC Utrecht de komende jaren aan de slag.
Marta Cuenca-Lopera, Edwin van Dellen en Joana Silva ontvangen ieder een prestigieuze Vidi-beurs om hun vernieuwende onderzoek verder te ontwikkelen en nieuwe kennis op te doen die kan bijdragen aan onze gezondheid.
Onderzoek naar gezondheid gaat verder dan alleen het begrijpen van een ziekte. We moeten ook weten hoe ons lichaam tot in de kleinste details werkt, bestaande behandelingen blijven verbeteren en oog hebben voor de mens achter de ziekte. Daarvoor is niet alleen kennis nodig, maar ook vernieuwende ideeën en doorzettingsvermogen.
De drie onderzoekers laten zien hoe breed die zoektocht is: van de kleinste processen in onze cellen tot de invloed van nieuwe technologie op ons welzijn. Met trots stellen we hen en hun vernieuwende onderzoek voor:
Kanker bestrijden zonder het afweersysteem te verzwakken
Immuuntherapie gebruikt de natuurlijke afweerreactie van ons lichaam om kanker te bestrijden. Bepaalde immuuntherapieën kunnen echter bepaalde afweercellen uitputten die ons lichaam beschermen tegen virussen. Daardoor overlijdt één op de tien patiënten die immuuntherapie krijgen aan een virusinfectie.
In het SHIELD-project gaat Marta Cuenca-Lopera nieuwe kankertherapieën ontwikkelen die verschillende soorten immuuncellen activeren. Ons lichaam maakt deze immuuncellen continu aan, waardoor het virussen kan blijven bestrijden. “We zullen een strategie ontwikkelen om te bepalen welke patiënten risico lopen op ernstige, langdurige infecties, en de biologische oorzaken hierachter.”
Om de effectiviteit van deze nieuwe aanpak te testen, ontwikkelen Marta en haar team eerst een kweekmodel met patiëntcellen. “Ons doel is om effectieve immuuntherapieën tegen kanker te ontwikkelen die patiënten in staat stellen infecties snel te verwijderen, wat een echt verschil kan maken voor hun kwaliteit van leven.”
Stemmen horen in het tijdperk van ChatGPT
Steeds meer mensen die stemmen horen, praten 's avonds of op crisismomenten met chatbots, zoals ChatGPT, over hun ervaringen, juist wanneer hulpverleners niet bereikbaar zijn.
“Ik wil erachter komen wanneer deze gesprekken helpen of juist schaden, zodat mensen die stemmen horen, hun naasten en hulpverleners betere keuzes kunnen maken”, vertelt Edwin van Dellen.
Daarvoor gaat Edwin met zijn team chatgesprekken analyseren die deelnemers vrijwillig delen. Ook beantwoorden de deelnemers dagelijks korte vragenlijsten op hun smartphone. “Zo kunnen we onderzoeken hoe chatbotgebruik samenhangt met het horen van stemmen, iemands stemming en het contact met hulpverleners.”
Daarnaast ontwikkelen de onderzoekers samen met stemmenhoorders, naasten en zorgprofessionals voorlichtingsmateriaal dat helpt bij veilig en verantwoord gebruik van AI-chatbots.
Maakt het uit waar een cel zijn eiwitten maakt?
Elke cel in ons lichaam bevat miljoenen kleine machines die eiwitten maken: ribosomen. Lange tijd dachten wetenschappers dat het niet uitmaakte waar in de cel deze machines hun werk doen. Inmiddels weten we dat die plek wel degelijk belangrijk is.
Zo ontdekte Joana Silva eerder dat het voor stamcellen in de darm belangrijk is dat ribosomen zich dicht bij de mitochondriën bevinden, de energiefabriekjes van de cel. “Dit is belangrijk om te begrijpen, omdat onze darmen zich voortdurend vernieuwen. Gezonde stamcellen zijn daarvoor essentieel”, legt Joana uit.
Joana gaat nu onderzoeken hoe cellen problemen met hun ribosomen herkennen en hoe ze vervolgens de plek waar eiwitten worden gemaakt aanpassen. “Ik wil ontdekken of die verandering helpt om stamcellen gezond te houden, te reageren op stress en schade te herstellen. Ik hoop dat onze ontdekkingen veranderen hoe we denken over de werking van cellen, niet alleen in de darmen, maar in ons hele lichaam.”
Wat zijn de Vidi’s?
De Vidi-beurs wordt toegekend door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). De beurs is bedoeld voor talentvolle onderzoekers die al enkele jaren ervaring hebben en klaar zijn voor een volgende stap in hun carrière. Met de beurs van maximaal 850.000 euro per persoon kunnen zij hun eigen vernieuwende onderzoeksgroep ontwikkelen of uitbreiden en nieuwe onderzoekers aannemen.
Meer weten over onderzoek bij UMC Utrecht?
Met de Vidi-beurzen krijgen onderzoekers de kans om vernieuwende ideeën verder te ontwikkelen. Zo werken ze aan nieuwe kennis en oplossingen voor de zorg van morgen.
Benieuwd hoe onze onderzoekers bijdragen aan betere zorg? Ontdek meer informatie over al onze onderzoeksprogramma’s op research.umcutrecht.nl.