DNA-varianten in het COL4A3- of COL4A4-gen kunnen op verschillende manieren tot uiting komen: als verlies van rode bloedcellen in de urine zonder verdere nierziekte, als nierschade op middelbare leeftijd (focale segmentale glomerulosclerose, afgekort FSGS) en als de ziekte van Alport.
Wat is een COL4A3/4-gerelateerde aandoening? uitklapper, klik om te openen
COL4 staat voor ‘collageen type 4’, een belangrijk bestanddeel van het ‘filter’ van de nier. Door DNA-varianten in het COL4A3- of COL4A4-gen is de opbouw van dit filter verstoord. Hierdoor kunnen rode bloedcellen en later ook eiwit in de urine kunnen lekken. Hierdoor kan het filter verder beschadigen en verlitteken, waardoor de nierfunctie op termijn achteruit kan gaan van de nierfunctie. Naast de nieren komt collageen type 4 ook voor in de oren en ogen.
Personen met een DNA-variant in één van beide kopieën van het COL4A3- of COL4A4-gen hebben over het algemeen mildere verschijnselen die op latere leeftijd optreden dan personen met DNA-varianten in beide kopieën. De meerderheid van de personen met één DNA-variant heeft levenslang bloed bij de urine zonder nierschade. Slechts een deel van de personen met één variant krijgt een chronische nierziekte, en ongeveer de helft daarvan ontwikkelt eindstadium nierfalen. Gehoorproblemen komen minder vaak voor dan bij personen met twee varianten, en oogproblemen komen zelden voor. De leeftijd waarop verschijnselen optreden en de ernst ervan verschillen van persoon tot persoon, ook binnen een familie. Er zijn geen verschillen in uiting tussen mannen en vrouwen.
DNA-varianten in beide kopieën van het COL4A3- of COL4A4-gen leiden tot Alportsyndroom, een ernstige vorm met (meestal) nierziekte op de kinderleeftijd. Alportsyndroom gaat vaak gepaard met slechthorendheid en soms met afwijkingen aan de ooglens (zelden hebben personen daar last van).
Welke medische adviezen zijn er? uitklapper, klik om te openen
Controles
Voor personen met (kans op) een COL4A3/4-gerelateerde aandoening geldt het advies om:
- vanaf 5-jarige leeftijd jaarlijks de bloeddruk te laten controleren;
- jaarlijks de urine op eiwit (albumine/creatinine ratio) te laten controleren.
Op de kinderleeftijd vinden controles plaats bij de kinderarts of kindernefroloog. Op volwassen leeftijd bij de huisarts. Als na de leeftijd van 60 jaar bij herhaalde controles geen afwijkingen worden gevonden, dan kunnen controles in overleg met de huisarts worden afgebouwd.
Behandeling
Zowel een hoge bloeddruk als eiwit bij de urine zijn behandelbare risicofactoren voor een achteruitgang van de nierfunctie. Er zijn aanwijzingen dat bij mensen met de ernstige vorm van Alportsyndroom een tijdige behandeling met ACE-remmers achteruitgang van de nierfunctie kan afremmen. Er wordt van uitgegaan dat dit bij mildere vormen ook zo is.
Wat is de oorzaak? uitklapper, klik om te openen
Een COL4A3/4-gerelateerde aandoening wordt veroorzaakt door DNA-varianten in het COL4A3- of COL4A4-gen. Informatie over Alportsyndroom veroorzaakt door een DNA-variant in het COL4A5-gen kunt u vinden in de bijlage X-gebonden Alportsyndroom.
Hoe erft een COL4A3/4-gerelateerde aandoening over?
Vrijwel alle genen komen in tweevoud voor. Dat geldt ook voor het COL4A3- en het COL4A4-gen: één kopie geërfd van vader en één kopie geërfd van moeder. Kinderen van iemand met een DNA-variant in één COL4A3- of COL4A4-gen hebben 50% (1 op 2) kans om de aanleg te erven. Dit geldt voor zowel zonen als dochters.
DNA-varianten in twee (verschillende) genen
Als een persoon met één DNA-variant in één van de collageen type 4 genen een kind krijgt met een partner die eveneens drager is van één DNA-variant in deze genen, is de kans dat een kind beide DNA-varianten erft 25% (1 op 4). Het kind krijgt dan ernstige verschijnselen (de ziekte van Alport).
Wat betekent dit voor familieleden?
Voor personen met één DNA-variant in het COL4A3- of COL4A4-gen en familieleden met 50% kans op de aanleg (zoals een ouder, broers/zussen, kinderen) geldt het controleadvies dat bij “Controles” beschreven is. Als de genetische oorzaak in de familie bekend is, komen personen met kans op de aanleg (vanaf volwassen leeftijd) in aanmerking voor voorspellend DNA-onderzoek. Een DNA-variant in het COL4A3 of COL4A4-gen is meestal geërfd van één van de ouders, maar kan ook bij een persoon nieuw zijn ontstaan.
Voor personen met (kans op) de ziekte van Alport op basis van twee DNA-varianten geldt bovengenoemd controleadvies vanaf de geboorte of leeftijd van diagnose.
Voor erfelijkheidsadvies en genetisch onderzoek kunnen familieleden zich door hun huisarts laten verwijzen naar een klinisch genetisch spreekuur. Een informatief gesprek bij een klinisch geneticus hoeft niet gemeld te worden bij het aangaan van een verzekering.
Het is de verwachting dat de komende jaren meer bekend wordt over het risico op ernstige nierziekte bij familieleden met één DNA-variant in het COL4A3- of COL4A4-gen. Families kunnen eens in de vijf tot tien jaar een afspraak maken bij een afdeling klinische genetica om nieuwe informatie te krijgen hierover.
Wat zijn de mogelijkheden bij een kinderwens?
De kans dat iemand met een DNA-variant in één kopie van het COL4A3- of COL4A4- gen een kind krijgt met de ernstige vorm van de ziekte van Alport is zeer klein (<1%), omdat de kans klein is dat de partner ook drager is van een DNA-variant in één van de collageen type 4 genen. Deze kans is verhoogd als in de familie van de partner verschijnselen van een COL4A3/4-gerelateerde aandoening voorkomen of als de ouders bloedverwanten van elkaar zijn. Ter uitsluiting kan bij de partner DNA- onderzoek van de COL4A3-5-genen plaatsvinden.
Als beide (aanstaande) ouders drager zijn, dan komen zij bij kinderwens in aanmerking voor onderzoek voorafgaand aan of tijdens een zwangerschap (preïmplantatie genetische test (PGT) of prenatale diagnostiek (PND)).
Meer informatie uitklapper, klik om te openen
Meer informatie over COL4A3/4-gerelateerde aandoeningen kunt u vinden op:
- www.erfelijkheid.nl (onder Alportsyndroom)
en op de websites van de patiëntenverenigingen:
Contact uitklapper, klik om te openen
U heeft voor een afspraak een verwijsbrief van de huisarts nodig.
Informatie over uw eerste afspraak
Wij hebben ook spreekuren in omliggende ziekenhuizen en instellingen (buitenpoli's)
U kunt ook een e-consult sturen via uw portaal