Leefstijl en complementaire zorg bij endometriose

Deze folder legt uit hoe leefstijl uw lichamelijke en mentale gezondheid kan verbeteren. U leest welke complementaire (aanvullende) zorg ondersteunend kan zijn bij endometriose. Deze zorg is bedoeld als aanvulling op de reguliere behandeling die wij vanuit het ziekenhuis bieden.

Verschil tussen soorten zorg en alternatieve geneeskunde

In het ziekenhuis richt de arts of verpleegkundig specialist zich op de medische behandeling van uw ziekte. In het geval van endometriose gaat dit om pijnstilling, hormonale behandeling of een operatie. Dit noemen we reguliere zorg.

Integrale zorg is een manier van behandelen waarbij niet alleen naar de ziekte wordt gekeken, maar naar u als geheel mens en de impact van uw klachten op uw leven. U werkt samen met uw behandelaar als een team, waarbij de behandelaar meer een coachende rol heeft. U onderzoekt samen wat de achterliggende oorzaken van de klachten kunnen zijn, waarbij onder andere wordt gekeken naar de invloed van leefstijl, emoties, vroegere gebeurtenissen en omgevingsfactoren. De behandeling die hieruit volgt combineert de reguliere medische behandeling met complementaire, wetenschappelijk onderbouwde methoden.

Complementaire zorg is géén vervanging, maar een aanvulling op uw reguliere behandeling. Dat is dus ook meteen het verschil met alternatieve geneeskunde, wat vaak in plaats van de reguliere zorg wordt ingezet. Het UMC Utrecht geeft advies over complementaire zorg, maar biedt deze zorg in de meeste gevallen niet zelf aan.

1. Leefstijl

Leefstijl betekent hoe u uw dagelijks leven inricht. Het gaat over de keuzes die u maakt voor uw gezondheid, eten, bewegen, slapen, ontspanning en contact met anderen. Het zijn dus alle gewoontes en dingen die u doet, die invloed hebben op hoe u zich voelt, zowel lichamelijk als geestelijk.

Een gezonde leefstijl is belangrijk voor uw gezondheid en om u goed te voelen. Door gezonde gewoontes te kiezen, kunt u uw lichaam sterker maken en ook beter omgaan met problemen. Bij endometriose kan een andere leefstijl helpen om klachten zoals pijn, vermoeidheid en stress te verminderen. Er is nog weinig onderzoek gedaan naar wat precies werkt bij endometriose. Daarom is het wetenschappelijk bewijs voor bepaalde adviezen nog beperkt.

Onderdelen van een gezonde leefstijl

1. Voeding

Voeding kan invloed hebben op verschillende processen die betrokken zijn bij endometriose, waaronder ontstekingsreacties, de hormoonhuishouding en de menstruatiecyclus. Daarnaast komen darmklachten regelmatig voor bij mensen met endometriose, waardoor aanpassingen in het voedingspatroon soms kunnen bijdragen aan vermindering van klachten. Veel mensen ervaren hierdoor minder pijn, een minder opgeblazen gevoel, meer energie en een betere algehele gezondheid. Hoewel er veel informatie beschikbaar is over voeding bij endometriose, bestaat op dit moment geen officieel of wetenschappelijk bewezen dieet dat voor iedereen geschikt is. Wel lijken veel mensen baat te hebben bij een ontstekingsremmend voedingspatroon dat rijk is aan vezels, antioxidanten en omega 3-vetzuren.

Wanneer algemene voedingsadviezen onvoldoende effect hebben, kan een diëtist aanvullende begeleiding bieden, bijvoorbeeld met een FODMAP-dieet bij darmklachten of adviezen gericht op een gezonde stoelgang. Daarbij blijft een gezond, volwaardig en gevarieerd voedingspatroon altijd het uitgangspunt. Onderzoek en praktijkervaring laten zien dat persoonlijke voedingsadviezen vaak de beste resultaten geven. Ieder lichaam reageert anders en daarom is maatwerk belangrijk. Het onnodig vermijden van voedingsmiddelen of volledige voedingsgroepen, zoals gluten, zuivel of soja, wordt meestal afgeraden omdat dit kan leiden tot tekorten of zelfs tot verergering van bepaalde klachten.

Een diëtist die gespecialiseerd is in endometriose kan hierbij ondersteunen. Deze diëtisten blijven op de hoogte van de nieuwste ontwikkelingen en bieden zowel deskundige begeleiding als begrip voor de impact van endometriose op het dagelijks leven (EDN of VoedingsAdviesGroep).

2. Beweging

Regelmatig bewegen is goed voor uw conditie en het maakt uw spieren en botten sterker. Daarnaast zorgt bewegen voor vermindering van oxidatieve stress (disbalans in het lichaam tussen schadelijke vrije radicalen en beschermende antioxidanten). Daardoor kunnen pijnklachten bij endometriose afnemen en voel u zich vaak soepeler en minder gespannen.

Welke vorm van bewegen geschikt is, hangt af van hoeveel energie en pijn u op dat moment heeft. Als u veel pijn heeft, kunt u het beste kiezen voor rustige vormen van bewegen zoals yoga, zwemmen of wandelen. Als u last heeft van spanning in de bekkenbodem, kan bekkenbodemfysiotherapie helpen om die spanning te verminderen (NVFB).

3. Verbinding

Voor ieder persoon is het belangrijk om steun van anderen te voelen. Hulp van familie, begrip en praktische hulp bij het koken of huishouden kunnen zorgen voor meer rust, vooral als u pijn heeft. Praten met mensen die hetzelfde meemaken (lotgenoten) kan ook helpen. U kunt steun vinden via online groepen, bijvoorbeeld van de Endometriose Stichting (Endometriose Stichting) of via groepsbegeleiding. Dit kan helpen om beter met endometriose om te leren gaan.

4. Slaap

Goed slapen is belangrijk voor het herstel van uw lichaam en geest. Een volwassene heeft meestal 7 tot 9 uur slaap per nacht nodig. Bij endometriose kan slapen soms moeilijk zijn als u pijn heeft. En het werkt ook andersom, als u slecht slaapt kunt u de pijn vaak ook minder goed verdragen. Goede slaaphygiëne, meditatie, ontspanningsoefeningen en ademhaling kunnen u hierbij mogelijk helpen. Op de website van thuisarts.nl vindt u nuttige tips (slaaphygiëne).

5. Vermijden van schadelijke gewoonten

Roken, overmatig gebruik van alcohol en andere drugs hebben een negatieve invloed op de gezondheid. Uit onderzoek komt naar voren dat het gebruik van alcohol korte oestrogeenpieken kan veroorzaken, meestal binnen een uur na het drinken van een paar glazen. Endometrioseweefsel reageert sterk op dit hormoon, waardoor het gevoeliger en actiever kan worden. Sommige vrouwen krijgen daardoor meer pijn of een opvlamming na alcohol gebruik. Niet iedereen reageert hetzelfde, maar als alcohol uw klachten verergert, kan het helpen om te kijken hoe uw zich voelt wanneer u minder of niet drinkt. Ook roken kan endometrioseklachten verergeren. Het zorgt voor meer ontsteking en een slechtere doorbloeding, waardoor pijn en opvlammingen kunnen toenemen. Stoppen met roken helpt veel vrouwen om zich minder pijnlijk en minder vermoeid te voelen (stoppen met roken).

6. Ontspanning en mentaal welzijn

Chronische stress kan pijnklachten verergeren doordat het lichaam langdurig in een verhoogde staat van spanning blijft. Hierdoor kan het zenuwstelsel overgevoelig worden en sneller reageren op prikkels die normaal weinig of geen pijn zouden veroorzaken. Wanneer deze verhoogde gevoeligheid langere tijd aanhoudt, kunnen de zenuwen als het ware in een voortdurende “alarmstand” blijven staan. Dit verschijnsel heet centrale sensitisatie. Het is een bekend mechanisme bij chronische pijn en kan verklaren waarom klachten blijven bestaan, zelfs wanneer endometriose al behandeld is.

Regelmatig momenten van ontspanning inplannen is daarom belangrijk. Activiteiten zoals een hobby beoefenen, ademhalingsoefeningen doen of dagelijks wandelen in de natuur kunnen helpen om stress te verminderen en het mentale welzijn te ondersteunen. Ook andere vormen van ontspanning, zoals muziek luisteren, mindfulness, meditatie, progressieve spierontspanning of (yin)yoga, kunnen bijdragen aan meer rust in lichaam en geest. Kies vooral wat bij u past en wat u gemakkelijk in uw dagelijkse routine kunt opnemen.

Een gezonde geest ondersteunt het fysieke herstel. Chronische pijn bij endometriose kan samenhangen met onverwerkte emoties of trauma’s, en langdurige pijn kan op zijn beurt leiden tot angst, stress en een verhoogde gevoeligheid van het zenuwstelsel. Psychotherapie, zoals cognitieve gedragstherapie of Acceptance and Commitment Therapy (ACT), kan helpen om negatieve gedachten over pijn te doorbreken. Daarnaast kunnen traumabehandeling en lichaamsgerichte therapieën bijdragen aan het verwerken van emoties en het verbeteren van de relatie met het eigen lichaam. Voorbeelden hiervan zijn haptotherapie, psychosomatische fysiotherapie, mindfulnesstraining, hypnotherapie of Eye Movement Desensitization and Reprocessing (EMDR).

Het belangrijkste is dat u een behandelvorm en therapeut vindt die bij u past en waarbij u zich op uw gemak voelt. De kosten van bovenstaande behandelingen worden meestal (gedeeltelijk) vergoed. Belangrijk dat u dit vooraf bij uw verzekeringspolis controleert. Sommige behandelaren vallen onder het kopje "complementaire zorg" en worden niet vergoed.

Hoe ontwikkelt u een gezonde leefstijl?

Begin met kleine, haalbare veranderingen. Stel realistische doelen en vier uw successen. Zoek steun bij vrienden, familie of een professional. Wees geduldig, een leefstijl veranderen kost tijd.

2. Complementaire zorg

Deze methoden kunnen reguliere zorg mogelijk ondersteunen bij de volgende klachten:

Pijn: TENS; acupunctuur; cognitieve gedragstherapie; Acceptance and Commitment Therapy (ACT); hypnotherapie; haptotherapie; psychosomatische fysiotherapie; ademhalingstechnieken

Slaapproblemen en vermoeidheid: (Yin)yoga; acupunctuur; cognitieve gedragstherapie; ACT; hypnotherapie; psychosomatische fysiotherapie; ademhalingstechnieken; supplementen zoals ijzer (bij ijzergebrek), vitamine D (bij Vit D tekort)

Stress, somberheid en stemmingswisselingen: (Yin)yoga; mindfulness/meditatie; cognitieve gedragstherapie; Acceptance and Commitment Therapy (ACT); hypnotherapie; haptotherapie; psychosomatische fysiotherapie; ademhalingstechnieken

Onverwerkte emoties en trauma: Haptotherapie; EMDR; cognitieve gedragstherapie; Acceptance and Commitment Therapy (ACT)

Angst en spanning: (Yin)yoga; mindfulness/meditatie; cognitieve gedragstherapie; Acceptance and Commitment Therapy (ACT); hypnotherapie; haptotherapie; psychosomatische fysiotherapie; ademhalingstechnieken

Hoe vindt u een betrouwbare behandelaar?

Wanneer u een complementair behandelaar zoekt, is het belangrijk om te letten op een aantal punten die u helpen inschatten of iemand betrouwbaar en deskundig is. Deze punten helpen u om een veilige en verantwoorde keuze te maken.

De behandelaar:

• Is lid van een erkende beroepsvereniging. Indien het gaat om een arts, psycholoog of fysiotherapeut is deze in het bezit van een BIG-registratie
• Heeft ervaring met het behandelen van mensen met endometriose
• Kan duidelijk uitleggen wat de behandeling inhoudt, hoelang deze duurt en wat de kosten zijn
• Stimuleert u om door te gaan met uw reguliere medische behandeling
• Doet geen genezingsbeloften

Wordt deze zorg vergoed?

De vergoeding van complementaire zorg verschilt per zorgverzekeraar. In de basisverzekering wordt deze zorg meestal niet vergoed. Sommige aanvullende verzekeringen bieden wel een (gedeeltelijke) vergoeding, maar vaak alleen als de behandelaar is aangesloten bij een erkende beroepsvereniging. Het is daarom belangrijk dat u vooraf uw verzekeringspolis controleert, zodat u niet voor verrassingen komt te staan.

Hulp nodig?

De verpleegkundig specialist op de polikliniek gynaecologie biedt persoonlijke begeleiding bij het aanpassen van uw leefstijl en verdiepende uitleg over complementaire interventies bij endometriose. 

Op de website van de Endometriose Stichting vindt u een e-learning over leefstijl bij endometriose (Bloei).

Contact

De afdeling is bereikbaar van 08.00 - 16.00 uur.