Ondervoeding bij hartfalen

U hebt (risico op) ondervoeding. Dit komt doordat uw gewone voeding niet meer voldoende is of omdat u minder eet. Het kan zijn dat u daardoor gewichtsverlies hebt. Als u vocht vasthoudt merkt u niet of minder snel dat u afvalt. 

Wat is ondervoeding? uitklapper, klik om te openen

Ondervoeding bij hartfalen is een veel voorkomend probleem. Ongeveer één op de drie patiënten is ondervoed, of loopt het risico ondervoed te raken. Bij ondervoeding heeft uw lichaam een tekort aan voedingstoffen, vooral energie en eiwit. Het lichaam breekt hierdoor reservevoorraden eiwit en vet af om aan energie te komen. Eiwit zit overal in uw lichaam (hart, hersenen, lever, nieren, bloed, huid en spierweefsel). Voldoende eiwit is nodig om je goed te voelen en goed te kunnen functioneren. Bij een tekort aan eiwit breekt het lichaam spierweefsel af om het eiwit aan te vullen. Uw spiermassa wordt kleiner en u valt af.

Bij ondervoeding hebt u:

• minder spierkracht en bent u sneller moe,
• een verminderde werking van hart, hersenen, lever en nieren,
• een minder goede afweer,
• meer kans op complicaties,
• meer tijd nodig om te herstellen na ziekte of behandeling.

Ondervoeding komt vaak voor bij hartfalen en bij mensen die een grote operatie of veel onderzoeken ondergaan. Ouderen hebben een groter risico omdat ze vaker ziek zijn en minder bewegen.

Waarom is voeding belangrijk? uitklapper, klik om te openen

Uw voeding levert energie in de vorm van calorieën. Energie is de brandstof die nodig is om het lichaam goed te laten functioneren. U kunt dingen doen, zoals lopen, fietsen en huishoudelijke werkzaamheden. Naast calorieën is ook eiwit belangrijk. Eiwit is nodig voor het onderhoud en het herstel van het lichaamsweefsel zoals hart, hersenen, lever, nieren, bloed, huid en spierweefsel. Voldoende energie en eiwit zijn nodig om je goed te voelen, te herstellen en goed te kunnen functioneren. Ondervoeding kan voorkomen of behandeld worden door vaker te eten en uw voeding energie- en eiwitrijker te maken.

Waarom is bewegen belangrijk? uitklapper, klik om te openen

Ook bewegen is belangrijk bij het voorkomen en behandelen van ondervoeding. Regelmatig bewegen voorkomt spierafbraak en helpt bij het (weer) opbouwen van spieren. Bewegen zorgt voor een betere opname van eiwit in de spieren. Als bewegen voor u lastig is, overleg dan met uw (huis)arts of fysiotherapeut welke beweging of oefeningen bij u passen.

Hoe kan uw voeding energie- en eiwitrijker worden? uitklapper, klik om te openen

Eiwit komt vooral voor in dierlijke producten zoals vlees, vis, kip, eieren, kaas en melkproducten. Peulvruchten, noten en brood en sojamelk bevatten ook eiwit.

U kunt de voeding als volgt energie- en eiwitrijker maken:

• Eet 3 maaltijden per dag en meerdere tussendoortjes.
• Eet op vaste tijden en sla geen maaltijd over.
• Neem voor het slapen gaan ook een eiwitrijke kleine maaltijd of tussendoortje.
• Gebruik veel eiwitrijke producten, op elk eetmoment.
• Op het etiket van producten staat de hoeveelheid eiwit vermeld.
• Aan sommige soorten melk, kwark, (drink)yoghurt en repen is extra eiwit toegevoegd, deze producten maken het makkelijker meer eiwit te eten.
• Drinken gaat soms makkelijker dan eten, kies dan voor een zuivelproduct. Houd wel rekening met uw vochtinname. 

Algemene adviezen

• Varieer in de keuze van gerechten en producten.
• Neem rustig de tijd om te eten en drinken.
• Extra aandacht en zorg zijn prettig, maar het opdringen van voedsel of het aanbieden van grote porties helpen meestal niet.

Adviezen voor broodmaaltijden

Uw broodmaaltijden worden energie- en eiwitrijker door brood royaal te besmeren en te beleggen. Kies vooral de volvette producten.

• Licht volkorenbrood, bruinbrood, witbrood en geroosterd brood geven een minder verzadigd gevoel dan roggebrood en grof volkorenbrood.
• Besmeer het brood royaal met ongezouten (dieet)margarine of roomboter.
• Beleg het brood royaal met volvette (smeer)kaas, vleeswaren, paté, pindakaas, gebakken of gekookt ei, omelet of roerei, belegsalades zoals selderie-, eier-, kipkerriesalade, hummus, baba ganoush. Houd hierbij rekening met uw zoutinname van de hele dag. Neem zoutarme kaas, vleeswaren zonder zout zoals als fricandeau, kalkoenfilet, kipfilet en rosbief. Salades en groentespreads kunt u zelf zonder zout maken zodat het minder zout bevat dan de kant-en-klare soorten uit de supermarkt.
• In plaats van brood kunt u een vervanging nemen zoals beschuit, knäckebröd, croissant, krentenbrood, suikerbrood, harde of zachte bolletjes, pannenkoeken of poffertjes of een tosti.
• Andere variaties voor brood zijn pap, vla, yoghurt of drinkontbijt. Houd hierbij wel rekening met uw vochtinname.
• Kies voor volle melkproducten zoals volle yoghurt, boerenyoghurt, volle vla, volle melk, volle chocolademelk of roomkwark.
• Voeg aan pap, vla of yoghurt een scheutje ongeklopte slagroom toe.
• U kunt aan melk of yoghurt muesli of cornflakes toevoegen.
• Aan warme pap kunt u ongezouten (dieet)margarine of roomboter toevoegen.

Adviezen voor de warme maaltijd

Uw warme maaltijd wordt energierijker door room, ongezouten dieetmargarine of roomboter aan de groente, puree, saus en desserts toe te voegen. Vlees, vis en kip bevatten veel eiwit. Kies de gerechten die gemakkelijk te bereiden zijn en waar u trek in hebt. Bereid de warme maaltijd zonder toegevoegd zout.

• In plaats van vlees, vis of kip kunt u een vegetarische vleesvervanging gebruiken. In de meeste kant en klare vleesvervangers zit veel zout. U kunt peulvruchten, (roer)ei, omelet of tofu bij de warme maaltijd nemen.
• Neem in plaats van warm vlees ook eens koud vlees of vleeswaren zonder zout zoals zoals fricandeau, kalkoenfilet, kipfilet en rosbief.
• Probeer een maaltijdsalade met koud vlees, kip of vis. Neem geen gerookte kip en gerookte vis, hierin zit veel zout. Maak bijvoorbeeld zelfgebakken kip of verse zalm met kruiden zonder zout. 
• Neem een broodmaaltijd als warm eten u tegen staat. Neem dan eiwitrijk zoutarm beleg.
• Aardappelpuree, gebakken aardappelen, patates frites, pasta- of rijstgerechten leveren meer energie (calorieën) dan gekookte aardappelen.
• Gratineer de groente met zoutarme kaas.
• Rauwkost geeft een groter verzadigingsgevoel dan gekookte groente. Wanneer u rauwkost eet, doe dan
  mayonaise of olie in de dressing. Voeg royaal zoutarme kaas toe, bijvoorbeeld mozzarella. Ook ongezouten noten zijn een lekkere en eiwitrijke toevoeging aan uw salade. 
• Paneer het vlees of vis voor extra calorieën. Kant en klaar gepaneerde vlees en vis bevatten vaak veel zout. 
• Jus kunt u afwisselen met een zelfgemaakte saus zonder zout zoals champignonsaus, roomsaus of kerriesaus. Kant en klare sausen uit pak bevatten veel zout. 
• Neem als nagerecht volle melkproducten, roomijs, fruit met slagroom of kant-en-klare toetjes. Neem bij een vol gevoel het toetje een uur later.

Adviezen voor tussendoortjes

Neem tussen de maaltijden door iets extra’s zoals een snack of een kleine maaltijd.

Voorbeelden van energierijke tussendoortjes met (relatief) weinig zout zijn:

• Milkshake van volle melk, roomijs en fruit.
• Volle melkproducten, chocolademelk, en kant-en-klare toetjes.
• Beschuit, knäckebröd, ontbijtkoek, crackers of toastjes royaal besmeerd en belegd met MonChou, Hüttenkäse of sandwichspread.
• Gebak, gevulde koek, amandelbroodje, stroopwafel, cake of andere koeken.
• Krentenbrood, suikerbrood of ontbijtkoek royaal besmeerd.
• Chocolade(repen), bonbons en candy bars.
• (Zoete) popcorn, ongezouten pinda’s en ongezouten noten, pelpinda’s, suikerpinda‘s, chocoladerozijnen en chocoladepinda‘s, ongezouten studenten en elitehaver, rozijnen en dadels.

Tussendoortjes met veel zout zijn niet geschikt bij een zoutbeperking en kunt u beter niet nemen, bijvoorbeeld gezouten noten, gezouten pinda’s, chips, zoute koekjes, saucijzenbroodjes, worstenbroodjes, bittergarnituur en gerookte vissoorten. 

Dieetproducten uitklapper, klik om te openen

Als deze adviezen onvoldoende zijn om uw gewenste gewicht te bereiken of te behouden, kan de diëtist u adviseren aanvullende energie- en/of eiwitrijke dieetproducten te gebruiken. Bijvoorbeeld energierijke eiwitrijke drinkvoeding (met minder vocht) of eiwitrijke siroop of -poeder. De diëtist of arts kan u helpen bij het
aanvragen van een machtiging voor de vergoeding door uw zorgverzekeraar.

Gewicht uitklapper, klik om te openen

Wegen is meestal een goede manier om te zien of u voldoende energie uit uw voeding haalt.
Houdt u vocht vast? Dan geeft het gewicht vaak een vertekend beeld van uw werkelijke gewicht. Houd hier rekening mee.

• U heeft van de cardioloog of de verpleegkundig specialist het advies gekregen om zich elke dag te wegen.
• Weeg bij voorkeur op hetzelfde tijdstip en op dezelfde weegschaal.
• Wanneer uw gewicht gelijk blijft of stijgt, is de hoeveelheid gebruikte voeding voldoende. 
• Als uw gewicht gelijk blijft terwijl u bijna niet eet of uw gewicht stijgt met meer dan 1-2 kg in 1 week, dan houdt u waarschijnlijk vocht vast. Neem contact op met uw cardioloog of verpleegkundig specialist.
• Daalt uw gewicht? De hoeveelheid voeding is dan (nog) niet voldoende. Uw gewicht kan ook dalen door  verlies van vocht (bij gebruik diuretica).

Meer informatie uitklapper, klik om te openen

Hartstichting: Dit moet je weten over zout eten | Hartstichting

Folder: Gebruik zout en vocht verminderen - UMC Utrecht

Folder: Eet u voldoende eiwit? - UMC Utrecht Let op; in de tabel staan ook voedingsmiddelen die veel zout bevatten en die u beter niet kunt eten.

Contact uitklapper, klik om te openen

Het secretariaat diëtetiek is op maandag t/m vrijdag van 8.00 - 12.15 uur en van 13.00 - 16.30 uur bereikbaar. Buiten de genoemde tijden kunt u een bericht inspreken op het antwoordapparaat of een mail sturen. Als u niet op de afgesproken tijd kunt komen, geef dit dan zo vroeg mogelijk aan ons door. Het secretariaat maakt dan een nieuwe afspraak met u. Het e-mailadres kan alleen gebruikt worden voor algemene vragen. In de e-mail mogen geen persoonlijke of medische gegevens staan, omdat e-mailen niet volledig privacy-veilig is.