Ook in de zorg bereiden we ons voor op oorlog of ontwrichting
'Ook als UMC Utrecht moeten we overal op voorbereid zijn'
Oorlog in Europa, toenemende geopolitieke spanningen, cyberdreiging en de lessen uit de coronapandemie maken één ding duidelijk: iedereen moet zich voorbereiden op crisis en ontwrichting van de samenleving. De zorg dus ook. Het UMC Utrecht neemt een belangrijke rol in die voorbereiding, onder meer dankzij het unieke Calamiteitenhospitaal.
Voorzitter van de raad van bestuur van het UMC Utrecht Carina Hilders is initiatiefnemer van de nationale zorgcoalitie die werkt aan het weerbaarder maken van de Nederlandse zorg. “We moeten elkaar in crisistijd blind kunnen vinden,” aldus Hilders. “Dat lukt alleen als je elkaars voorbereiding ook kent.
In de coalitie voor weerbare zorg zitten de ziekenhuizen, de LNAZ en GGD GHOR Nederland. Ze werken samen bij het opstellen van de voorbereidende plannen. Onder meer het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Defensie, ambulancediensten, Sanquin en vele andere partners op het gebied van energie en digitale infrastructuur worden ook betrokken.
Weerbaarheid: meer dan voorbereiding op rampen of pandemie
Weerbaarheid van de zorg gaat verder dan het kunnen opvangen van een eenmalige ramp of een pandemie, zegt Hilders. “Dan gaat het niet alleen over bedden en personeel, maar ook over medicijnvoorraden, cyberaanvallen, uitval van nutsvoorzieningen en ethische dilemma’s,” zegt ze. “We moeten ook de scenario’s uitwerken die je liever nooit nodig hebt. Juist die horen thuis in een goed draaiboek.”
De coronapandemie heeft de zorg waardevolle lessen opgeleverd over samenwerking, capaciteitsverdeling en snelle besluitvorming. Die ervaringen vormen nu de basis voor nieuwe scenario’s. “Dit is niet iets dat één ziekenhuis alleen kan oplossen,” zegt Hilders. “Weerbare zorg vraagt om samenwerking tussen zorginstellingen, overheid, Defensie en andere vitale partners. Alleen samen kunnen we zorgen dat de zorg zo normaal mogelijk blijft draaien, ook als de druk extreem wordt.”
Het Calamiteitenhospitaal: unieke schakel in de zorgketen
Een van de belangrijkste bouwstenen van die weerbaarheid van de Nederlandse zorg bevindt zich helemaal onderin het UMC Utrecht: het Calamiteitenhospitaal. Dit volledig ingerichte ziekenhuis in een voormalige bunker staat 24 uur per dag, zeven dagen per week paraat voor de opvang van gewonden, of het nou van een groot incident of van een gewapend conflict is.
Lukas van Spengler, MT-lid van het Calamiteitenhospitaal, legt uit: “Het Calamiteitenhospitaal is een compleet ziekenhuis, met alles erop en eraan. Een IC, operatiekamers, trauma-opvang… Binnen dertig minuten kunnen we open en de eerste patiënten ontvangen. Binnen enkele uren kunnen we zorg bieden aan tweehonderd mensen. Dat is wereldwijd geen vergelijkbaar ziekenhuis.” Het afgelopen jaar zijn dan ook beleidsmakers vanuit heel Europa een kijkje komen nemen in het Calamiteitenhospitaal om ervan te leren.
Het Calamiteitenhospitaal is bedoeld voor vijf scenario’s:
- situaties van oorlog en oorlogsdreiging, crisis of conflictbeheersing, waarbij grote aantallen militaire slachtoffers moeten worden opgevangen;
- situaties van ongevallen in het buitenland, waarbij te repatriëren groepen Nederlandse ingezetenen (militair en/of burger) betrokken zijn;
- situaties van specifieke calamiteiten, aanslagen of grote ongevallen in Nederland, die de reguliere opvangcapaciteit te boven gaan;
- situaties waarin de Nederlandse overheid hulp aanbiedt bij de medische opvang van buitenlandse slachtoffers van ongevallen in het buitenland.
- opname van een beperkt aantal patiënten met een bijzondere infectieziekte.
“Patiënten blijven hier zo kort mogelijk,” zegt Van Spengler. “Na hooguit een paar dagen stromen ze door naar andere ziekenhuizen. Zo creëren we tijdelijk extra capaciteit en kan de reguliere zorg zo goed mogelijk doorgaan.” Maar als er in geval van een oorlog wekenlang tientallen patiënten per dag komen, dan gaat de gewone zorg er last van krijgen. “Dat is een van de dingen waar we het in Nederland met elkaar over praten: hoe doen we het dan?”
Voorbereid op digitale uitval en cyberdreiging
Digitale weerbaarheid is ook een belangrijk onderdeel van de voorbereiding van de zorg. Carina Hilders: “Ziekenhuizen hebben een eigen verantwoordelijkheid om bij digitale uitval door te kunnen werken. Dat moeten wij als UMC Utrecht ook gewoon zelf voor elkaar hebben. Maar tegelijkertijd moeten we ons ook voorbereiden op scenario’s waarin meerdere instellingen tegelijk worden geraakt. Dan is regionale en landelijke afstemming cruciaal.”
Voorbereid zijn is gezond verstand
Zowel Hilders als Van Spengler benadrukken dat werken aan weerbaarheid geen doemdenken is, maar gebruik van gezond verstand. “Het is professioneel omgaan met risico’s die reëel zijn. We hopen natuurlijk dat geen van deze scenario’s ooit werkelijkheid wordt,” zegt Van Spengler. “Maar als het gebeurt, moet je er staan. Dat is waar we het voor doen.”
Met het Calamiteitenhospitaal, intensieve samenwerking in de zorg en een nationale coalitie die de regie pakt, laat het UMC Utrecht zien hoe Nederland kan bouwen aan een weerbare zorg. “Dit gaat niet alleen over vandaag,” besluit Hilders. “Het gaat over de toekomst van de zorg en onze gezamenlijke verantwoordelijkheid om die toekomst zo goed mogelijk voor te bereiden.”