Oratie Michiel Voskuil: innovatie voor ‘heel het hart’
Hartklepaandoeningen komen steeds vaker voor en vragen om nieuwe behandelmethoden. Michiel Voskuil, hoogleraar ‘percutane behandeling van hartaandoeningen’ ziet grote kansen in minimaal invasieve behandelingen waarbij hartkleppen via een katheter door de lies worden vervangen. Op 13 maart sprak hij zijn oratie uit, getiteld ‘Heel het Hart’, waarin hij pleit voor verdere innovatie in de behandeling van structurele hartziekten.
Volgens Michiel heeft de cardiologie de afgelopen decennia een enorme ontwikkeling doorgemaakt. Waar behandelingen vroeger vaak ingrijpende operaties vereisten, kunnen steeds meer hartproblemen via kathetertechnieken worden behandeld. Zo benadrukt hij dat de behandeling van hart- en vaatpatiënten op de hartkatheterisatiekamer al lang niet meer beperkt is tot dotterbehandelingen. Inmiddels kunnen cardiologen met minimaal invasieve technieken alle vier de hartkleppen behandelen of vervangen. Deze kathetertechnieken zijn bovendien minder belastend voor patiënten en zorgen vaak voor een sneller herstel dan een openhartoperatie.
Twee patiënten, één ontwikkeling
In zijn rede beschrijft Michiel twee patiënten die illustreren hoe sterk de hartzorg is veranderd.
De eerste patiënt is een man van 60 jaar met een aangeboren hartafwijking. Op jonge leeftijd onderging hij een operatie waarbij zijn aortaklep werd vervangen. Jaren later raakt een andere klep versleten. In plaats van opnieuw een openhartoperatie kan deze nu via een katheterprocedure via de lies worden vervangen.
De tweede patiënt is eveneens een man van 60 jaar die op latere leeftijd klachten krijgt door een ernstig versleten aortaklep. Door eerdere bestraling voor kanker is een openhartoperatie voor hem te risicovol. Ook bij hem kan een nieuwe klep via de lies worden geplaatst met een zogenoemde TAVI-procedure. Deze ontwikkeling laat volgens Michiel goed zien hoe innovaties in de cardiologie de zorg veranderen. “Het vervangen van een hartklep via de lies is een schoolvoorbeeld van medische innovatie die aantoonbaar grote voordelen heeft opgeleverd voor de patiënt.”
Groeiend gezondheidsprobleem
De ontwikkelingen komen op een moment dat hartklepaandoeningen steeds vaker voorkomen. Zoals Michiel in zijn oratie stelt: “Hartklepaandoeningen vormen een belangrijk en groeiend gezondheidsprobleem, vooral in onze vergrijzende samenleving.” Ongeveer 2,5 procent van de volwassenen heeft een hartklepaandoening. Bij mensen boven de tachtig loopt dat op tot meer dan één op de acht. Door de vergrijzing neemt de vraag naar behandelingen de komende jaren verder toe. Daarnaast groeit ook het aantal volwassenen met een aangeboren hartafwijking. Dankzij betere behandelingen overleven steeds meer kinderen met een hartafwijking en bereiken zij de volwassen leeftijd. Zij blijven echter vaak levenslang specialistische zorg nodig hebben.
Innovatie door onderzoek
Ondanks de grote vooruitgang ziet Michiel nog veel ruimte om behandelingen verder te verbeteren. In het UMC Utrecht wordt daarom intensief onderzoek gedaan naar manieren om hartklepbehandelingen veiliger en effectiever te maken. Zo wordt onder andere gekeken naar strategieën om complicaties bij hartklepinterventies te verminderen, bijvoorbeeld door het risico op beroertes tijdens ingrepen verder te verkleinen. Daarnaast lopen er studies naar het optimale moment voor klepvervanging en naar nieuwe typen hartklepprothesen. Een belangrijk voorbeeld is de nationale PRO-TAVI-studie, waarin UMC Utrecht samen met andere Nederlandse ziekenhuizen onderzoekt of patiënten met een vernauwde aortaklep en kransslagadervernauwingen voorafgaand aan een TAVI-behandeling baat hebben bij een dotterbehandeling. Met deze studie wordt onderzocht wat voor deze patiënten uiteindelijk de beste behandelstrategie is. Ook is Michiel mede initiator van andere onderzoeksinitiatieven, zoals de nieuwe HYCORE-studie, gesubsidieerd mede door de Hartstichting, waarin onderzoekers uit verschillende centra uit Denemarken, België en Nederland samenwerken aan innovatieve behandelstrategieën voor patiënten met vernauwingen in meerdere kransslagaders.
Door klinische ervaring, technologische ontwikkeling en samenwerking tussen onderzoeksgroepen te combineren, wil hij bijdragen aan steeds persoonlijkere hartzorg, waarbij patiëntgegevens en geavanceerde beeldvorming in de toekomst kunnen helpen om voor iedere individuele patiënt de beste behandeling te bepalen.
Samenwerking als sleutel
De zorg voor patiënten met structurele hartziekten vraagt om nauwe samenwerking tussen verschillende specialismen, zoals hartchirurgie, anesthesie, geriatrie, radiologie en kindercardiologie. Volgens Michiel is die samenwerking essentieel om innovaties daadwerkelijk bij patiënten te brengen: “Als ik iets van de afgelopen jaren heb geleerd in de klinische praktijk én in het wetenschappelijk onderzoek, is dat samenwerking key is; 1 + 1 is écht 3.”
De twee patiënten waarmee hij zijn rede begon, laten zien waarom voortdurende innovatie in de hartzorg zo belangrijk is. Hoewel hun achtergrond heel verschillend is, een aangeboren hartafwijking bij de één, een versleten hartklep op latere leeftijd bij de ander, kunnen beiden profiteren van dezelfde technologische vooruitgang in de cardiologie. Nieuwe minimaal invasieve behandelingen maken het mogelijk om patiënten te helpen die vroeger alleen met een zware operatie behandeld konden worden, of soms helemaal geen behandeloptie hadden.
Met verdere innovatie en samenwerking hoopt Michiel de zorg voor patiënten met hartziekten de komende jaren verder te verbeteren: van behandeling van afzonderlijke hartkleppen naar zorg voor ‘heel het hart’.