Snelle afweertest helpt complicaties na trauma te voorkomen
Hoe kunnen artsen de behandeling beter afstemmen op de individuele trauma patiënt, met als doel om complicaties te voorkomen en het herstel te versnellen? Een snelle test van het afweersysteem aan het bed van de patiënt kan hierbij helpen. Promotieonderzoek door arts-onderzoeker Emma de Fraiture (UMC Utrecht en St. Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein) laat zien dat zo’n snelle test kan voorspellen welke patiënten na een ernstig ongeluk of operatie extra risico lopen op complicaties.
Ernstig letsel, grote operaties en botbreuken zetten het afweersysteem in het hele lichaam aan het werk. Die reactie is nodig om beschadigd weefsel te herstellen en infecties te voorkomen. Maar soms reageert het lichaam van de patiënt te heftig of raakt het afweersysteem ontregeld. Dan neemt de kans toe op problemen zoals infecties, orgaanfalen of een langzamer herstel. Daarnaast kan een operatie direct na een ongeluk het afweersysteem extra belasten. Onderzoekers spreken dan van een ‘second hit’: een tweede klap voor het lichaam die de afweerreactie verder kan ontregelen.
Witte bloedcellen geven vroege waarschuwing
Het promotieonderzoek van arts-onderzoeker Emma de Fraiture (afdeling Traumachirurgie, UMC Utrecht en afdeling Traumachirurgie, St. Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein) richtte zich op neutrofielen, een type witte bloedcellen dat als eerste reageert op schade in het lichaam. Kort na ernstig letsel of een operatie veranderen deze cellen snel. In haar onderzoek bleek vooral het verschijnen van jonge, nog onrijpe neutrofielen in het bloed een belangrijk waarschuwingssignaal: patiënten met veel van deze cellen hadden een grotere kans op infecties en andere complicaties, zelfs als de verwondingen volgens de gebruikelijke letselscores niet extreem ernstig leken.
Betere inschatting van risico’s
Een belangrijke uitkomst van het onderzoek is dat de reactie van het afweersysteem niet altijd overeenkomt met hoe ernstig het letsel er op scans of röntgenfoto’s uitziet. Emma de Fraiture legt uit: “We zien regelmatig dat patiënten met relatief beperkt letsel die toch een sterke ontregeling van het afweersysteem hebben, terwijl anderen met ernstig letsel juist een mildere reactie laten zien. Dat betekent dat artsen met deze afweertest beter kunnen inschatten welke patiënt écht risico loopt op complicaties.”
Uitslag binnen 20 minuten
Dankzij een nieuwe, grotendeels geautomatiseerde techniek (flow cytometry) kan deze afweertest binnen 20 minuten worden uitgevoerd, direct op de spoedeisende hulp, de intensive care of de OK. “Voor patiënten is dat belangrijk, omdat wij als artsen zo sneller kunnen beslissen of een operatie veilig is, óf dat het beter is om de patiënt eerst te stabiliseren en later verder te opereren. Ook kan een beginnende infectie sneller worden opgespoord, soms nog vóórdat koorts ontstaat of gewone bloedtesten afwijkend zijn”, zegt Emma. Deze nieuwe afweertest wordt sinds enkele jaren gebruikt op de trauma-afdelingen van het UMC Utrecht.
Zorg beter afgestemd op de patiënt
Vooral voor kwetsbare oudere patiënten, bijvoorbeeld met een gebroken heup, kan volgens Emma deze aanpak veel betekenen. De test helpt om risico’s beter in te schatten en samen met patiënt en familie weloverwogen keuzes te maken over behandeling en herstel. Uiteindelijk moet deze vorm van afweerdiagnostiek leiden tot zorg op maat, waarbij een behandeling niet alleen wordt gebaseerd op het letsel zelf, maar ook op hoe het lichaam van de patiënt daarop reageert.
Promotie
Arts-onderzoeker Emma de Fraiture (1997, Delft) verdedigde haar proefschrift op 16 april 2026 aan de Universiteit Utrecht. De titel van haar proefschrift was “Exploring the possibilities of immune protective surgery in trauma and beyond (De mogelijkheden van immuun-beschermende chirurgie bij trauma en daarbuiten).” Promotor was prof. dr. Leo Koenderman (Afdeling voor Experimentele Longziekten, UMC Utrecht) and copromotoren waren dr. Falco Hietbrink (Afdeling traumachirurgie, UMC Utrecht) and dr. Detlef van der Velde (Afdeling Traumachirurgie, St. Antonius Ziekenhuis, Nieuwegein). Sinds oktober 2025 werkt Emma als ANIOS chirurgie in het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein.
