Tweede gehoorimplantaat vergoed na jaren onderzoek
Volwassenen die aan beide oren ernstig slechthorend zijn, kregen jarenlang maar één cochleair implantaat (CI) vergoed. Terwijl twee implantaten een groot verschil kunnen maken in het dagelijks leven. Van gesprekken kunnen volgen op het werk of in gezelschap tot horen waar een auto vandaan komt. Professionals van het Radboudumc in Nijmegen en het UMC Utrecht hebben gezamenlijk het voortouw genomen om hier verandering in te brengen. In samenwerking met betrokken beroepsgroepen, patiëntvertegenwoordigers, het Zorginstituut Nederland en de Zorgverzekeraars Nederland, is het gelukt om het beleid te wijzingen zodat voortaan voor een deel van de volwassenen ook een tweede implantaat wordt vergoed.
Voor mensen met ernstig gehoorverlies kan een cochleair implantaat (CI) uitkomst bieden. Dit apparaatje stimuleert de gehoorzenuw met elektrische signalen, waardoor mensen weer kunnen horen. In Nederland krijgen jaarlijks gemiddeld 500 volwassenen zo'n implantaat. Maar ook als ze aan beide oren doof of ernstig slechthorend waren, werd vanuit de basisverzekering maar één implantaat vergoed. Voor KNO-arts Diane Smit van het UMC Utrecht en hoogleraar ‘Hearing & Implants’ Wendy Huinck van het Radboudumc Nijmegen was dat reden om in actie te komen.
Manoeuvreren door geluidssituaties
Hoewel één implantaat het gehoor sterk kan verbeteren, blijven alledaagse situaties lastig. “In volledige stilte lukt het vaak nog wel om een gesprek te volgen”, vertelt Diane. “Maar hoe vaak is het nu echt stil om ons heen?” Vooral een gesprek verstaan in rumoerige ruimtes, zoals op kantoor of tijdens een bijeenkomst met meerdere mensen kost dan veel moeite. “Mensen met één implantaat moeten zich daardoor de hele dag staande zien te houden in een wereld vol uitdagende luistersituaties. Dat kost ontzettend veel energie. Sommigen zijn halverwege hun werkdag al uitgeput” voegt Wendy toe.
Onderzoekers uit binnen- en buitenland, en vanuit de KNO-afdelingen van het UMC Utrecht en Radboudumc Nijmegen, onderzochten jarenlang wat horen met een implantaat aan beide oren voor mensen kan betekenen. Hiermee werd aangetoond dat mensen hiermee beter gesprekken kunnen volgen in achtergrondlawaai. Tijdens een vergadering met meerdere mensen kunnen ze bijvoorbeeld makkelijker volgen wie er aan het woord is. Ook kunnen mensen met twee implantaten beter bepalen uit welke richting andere geluiden komen, bijvoorbeeld in het verkeer.
Een tweede implantaat biedt daarmee meer dan alleen beter horen van een gesprek. Het kan mensen helpen om gemakkelijker deel te nemen aan sociale activiteiten en het draagt bij aan hun veiligheid en zelfstandigheid. Zo kan een tweede implantaat een belangrijk verschil maken in het dagelijks functioneren en de kwaliteit van leven.
Van wetenschappelijk bewijs naar betere zorg
Maar wetenschappelijk bewijs over de meerwaarde leidt niet automatisch tot vergoeding van een behandeling. Daarom namen Diane en Wendy in 2023 het initiatief om een tweede CI ook voor volwassenen vergoed te krijgen.
Daarbij stond één vraag centraal: hoe bepaal je eigenlijk wat beter horen waard is? “In onderzoek kunnen we goed meten hoeveel mensen beter horen en verstaan met twee implantaten”, legt Diane uit. “Maar de gebruikte maten laten niet voldoende zien wat het horen met twee oren in het dagelijks leven voor mensen betekent.”
Samen met ethici onderzochten Diane en Wendy daarom of de huidige manier waarop behandelingen worden beoordeeld wel recht doet aan de bredere voordelen. “Het gaat namelijk niet alleen om medische testresultaten en behandelkosten, maar ook om het welzijn van mensen en wat een behandeling voor hen mogelijk maakt”, vertelt Wendy. “Die persoonlijke en maatschappelijke waarde moeten we beter meewegen bij beslissingen over vergoeding.”
Samen werken aan de zorg van morgen
Om de vergoeding mogelijk te maken, werkten Diane en Wendy samen met de betrokken beroepsgroepen, patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars en CI-centra van alle academische ziekenhuizen in Nederland.
Deze samenwerking was volgens Wendy essentieel. “Als je iets aan de zorg wilt veranderen, moet je daar als zorgprofessionals gezamenlijk achter staan. Je doet dit niet voor patiënten van één ziekenhuis, maar voor patiënten in heel Nederland. Samen sta je sterker.”
Een blijvend verschil voor patiënten
Die jarenlange gezamenlijke inzet heeft nu resultaat: volwassenen die met beide oren slecht horen en al één cochleair implantaat dragen, kunnen nu ook een tweede implantaat vergoed krijgen. Specialisten beoordelen per patiënt of een tweede implantaat voldoende meerwaarde biedt.
Deze vergoeding is niet alleen belangrijk voor patiënten van nu, maar ook voor de toekomst. “Jaarlijks krijgen ongeveer 500 volwassenen een cochleair implantaat”, vertelt Diane. “Door de vergrijzing stijgt dit aantal naar verwachting verder. Want hoewel mensen steeds ouder worden, gaat ons gehoor met de stijgende leeftijd wel achteruit.”
Voor Diane en Wendy is dit een bijzonder moment. “Als clinici en onderzoekers zijn we voortdurend bezig met de vraag hoe we mensen zo goed mogelijk kunnen laten horen. Nu hebben we echt iets voor patiënten bereikt. Niet alleen voor de mensen die we vandaag behandelen, maar ook voor patiënten over tien, twintig of dertig jaar.”
Veelgestelde vragen
Wie komt wel en niet in aanmerking voor een cochleair implantaat?
Een cochleair implantaat is bedoeld voor mensen met ernstig gehoorverlies die onvoldoende baat hebben bij een hoortoestel. Niet iedereen komt hiervoor in aanmerking. Zo kan een implantaat minder geschikt zijn voor mensen die al lange tijd doof zijn of bepaalde aangeboren afwijkingen aan het gehoor hebben. Specialisten beoordelen daarom per patiënt of een implantaat voldoende verbetering kan bieden.
Krijg ik meteen twee cochleaire implantaten als ik behandeld word voor slechthorendheid?
Volwassenen die aan beide oren ernstig slechthorend zijn krijgen doorgaans eerst één cochleair implantaat. Daarna volgt een periode waarin je leert horen met het implantaat. Vervolgens beoordelen specialisten van een CI-centrum of een tweede implantaat voldoende meerwaarde biedt en of iemand voor vergoeding in aanmerking komt. Dit hangt sterk af van de persoonlijke situatie.
Waar kan ik terecht voor een tweede cochleair implantaat?
Voor een tweede cochleair implantaat kun je terecht bij één van de CI-centra van de academische ziekenhuizen in Nederland. Heb je al een cochleair implantaat? Bespreek dan met je eigen CI-centrum of een tweede implantaat voor jou mogelijk is.
Ik heb al één cochleair implantaat. Kom ik nu in aanmerking voor een tweede?
Dat kan, als je aan beide oren doof of ernstig slechthorend bent. Of een tweede cochleair implantaat voor jou geschikt is en wordt vergoed, hangt af van verschillende voorwaarden. Specialisten van je eigen CI-team kunnen samen met jou bekijken wat de mogelijkheden zijn.