Samen tijdig in gesprek over de best passende zorg

Veel patiënten gaan pas laat of helemaal niet in gesprek over wat voor hen belangrijk is en welke zorg daarbij past, terwijl zo'n gesprek juist kan helpen om zorg beter af te stemmen op hun wensen en ongewenste zorg te voorkomen. Dat was de aanleiding voor het promotieonderzoek van onze collega Eline van Lummel. In samenwerking met het UMC Utrecht en Ziekenhuis Gelderse Vallei ontwikkelde, implementeerde en evalueerde zij een gestructureerde gespreksaanpak. Die laat zien dat tijdig in gesprek gaan met patiënten een waardevol reflectieproces is dat rust en duidelijkheid geeft. Eline promoveerde op 30 juni op dit onderwerp.

Steeds meer mensen leven langdurig met chronische ziekten, terwijl medische behandelmogelijkheden continu toenemen. Dit zorgt voor complexe uitdagingen bij de besluitvorming voor patiënten, naasten en zorgverleners. Proactieve zorgplanning (PZP) helpt patiënten, naasten en zorgverleners om tijdig in gesprek te gaan over wensen, verwachtingen en behandelvoorkeuren voor de toekomst.

Het juiste moment voor het gesprek

Toch vinden deze gesprekken in de praktijk vaak pas plaats als de gezondheid van een patiënt plotseling verslechtert. Daardoor moeten patiënten, hun naasten en zorgverleners belangrijke beslissingen soms onder hoge druk nemen en sluiten deze niet altijd aan bij wat de patiënt echt belangrijk vindt.

“Het is belangrijk dat patiënten op tijd nadenken over hun wensen voor de toekomst. Dit geeft niet alleen inzicht, maar ook rust voor henzelf en hun naasten,” zegt Eline. “Door deze gesprekken eerder te voeren, ontstaat meer ruimte voor weloverwogen keuzes en kan de zorgverlening beter aansluiten bij wat voor de patiënt van waarde is.”

Om zorgverleners te helpen het juiste moment voor zo'n gesprek te herkennen, onderzocht Eline de zogeheten Surprise Question: "Zou het me verbazen als deze patiënt binnen een jaar overlijdt?" Is het antwoord ‘nee’, dan kan dat een goed moment zijn om het gesprek te starten. Deze eenvoudige vraag helpt zorgverleners te herkennen wanneer het de hoogste tijd is om met een patiënt in gesprek te gaan over de toekomst.

Een gesprek in twee stappen

Om deze gesprekken eerder en gestructureerd te laten plaatsvinden, ontwikkelde Eline de MUTUAL-interventie. Patiënten en hun naasten ontvangen informatie en reflectievragen ter voorbereiding op het gesprek. Daarna volgt een tweestapsgesprek op de polikliniek.

Een speciaal getrainde verpleegkundige verkent eerst wat voor de patiënt belangrijk is, welke verwachtingen de patiënt heeft en welke waarden daarbij een rol spelen. Vervolgens sluit de medisch specialist aan om samen met de patiënt deze inzichten te vertalen naar eventuele behandelafspraken. De uitkomsten worden vastgelegd in het patiëntendossier en gedeeld met de huisarts.

Confronterend, maar waardevol

Eline ontwikkelde en evalueerde deze aanpak grotendeels in Ziekenhuis Gelderse Vallei. Daaruit blijkt dat patiënten de gesprekken soms confronterend vinden, maar tegelijkertijd als zeer waardevol ervaren. Gemiddeld waarderen zij de interventie met een 8,6. Het bespreken van zorgen, verwachtingen en onzekerheden vergroot het inzicht in het ziekteverloop en geeft patiënten en hun naasten meer rust.

Daarnaast laat het onderzoek zien dat negatieve emoties geen belemmering vormen voor een goed gesprek. “Juist het bespreken van soms confronterende onderwerpen helpt patiënten om zich beter voorbereid te voelen op de toekomst,” vertelt Eline. “Het is daarom ook belangrijk dat zorgverleners het gesprek niet uit de weg gaan.”

Een waardevol PZP-gesprek hoeft niet altijd te leiden tot medische besluiten. “Juist een open gesprek tussen patiënten, naasten en zorgverleners zet aan tot een waardevolle en voortdurende reflectie op wat écht belangrijk is,” benadrukt Eline.

Van onderzoek naar dagelijkse praktijk

De inzichten uit het promotieonderzoek zijn inmiddels vertaald naar een praktische implementatiegids voor zorgprofessionals. Daarmee levert het onderzoek een belangrijke bijdrage aan de verdere invoering van PZP binnen ziekenhuizen én daarbuiten.

“Door deze gestructureerde aanpak kunnen zorgverleners er samen voor zorgen dat de zorg echt aansluit bij wat de patiënt belangrijk vindt,” zegt verpleegkundig consulent geriatrie Marleen van Dijk-Vonderhorst van Ziekenhuis Gelderse Vallei. “Het onderzoek laat zien dat tijdige gesprekken niet alleen mogelijk zijn, maar dat patiënten, naasten en zorgverleners deze gesprekken ook breed waarderen."

Een goede samenwerking tussen ziekenhuis, huisarts, VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) en andere zorgverleners is daarbij essentieel. Zo kunnen zorgverleners behandelwensen van patiënten ook buiten het ziekenhuis bespreken, vastleggen en respecteren. “Het gesprek over wat voor de patiënt belangrijk is en welke zorg daarbij past, moeten we een vanzelfsprekend onderdeel maken van de hele zorgketen,” benadrukt Eline. “Daarbij begint praten over de dood met praten over het leven.”