Terug

Selectief mutisme

Selectief mutisme

Selectief mutisme is een ontwikkelingsstoornis waarbij een kind/jongere in sommige situaties niet 'kan' praten, terwijl hij of zij dat in andere situaties heel goed kan. Kinderen/jongeren met selectief mutisme praten thuis en tegen sommige mensen. In andere situaties zwijgen ze, bijvoorbeeld op school, tegen onbekenden of bij familieleden die ze niet zo vaak zien. Het lijkt alsof het kind dichtklapt of blokkeert. 

Mijn patiënt doorverwijzen

Symptomen Selectief mutisme uitklapper, klik om te openen

Kinderen met selectief mutisme zwijgen consequent in bepaalde situaties, terwijl ze (thuis) vaak wel goed kunnen praten. Vaak maken kinderen met selectief mutisme helemaal geen geluid, ook niet als ze zich pijn doen of er een verleidelijke beloning in het vooruitzicht gesteld wordt.

Verlegenheid is een veelvoorkomende karaktereigenschap bij selectief mutisme. Ook merken veel ouders op dat hun kind nogal perfectionistisch is. Misschien speelt dit mee in hun angst om te praten en zijn ze bang om iets fout te zeggen. Bij jonge kinderen is ook angst voor vreemden een veelvoorkomende angst. Daarnaast beschrijven ouders van kinderen met selectief mutisme hun kind vaak als koppig, uitgerust met een sterke wil of weinig flexibel in verschillende situaties.

Tevens zien we vaak een  vertraging in het behalen van ontwikkelingsmijlpalen, met name op het gebied van motoriek en zindelijkheid. Kinderen met selectief mutisme lijken bijvoorbeeld pas te gaan lopen wanneer ze er zeker van zijn dat ze dit (goed) kunnen. Ook komen obstipatieklachten vaak voor, mede doordat kinderen op school bijvoorbeeld niet durven te vragen of ze naar het toilet mogen.

Oorzaken Selectief mutisme uitklapper, klik om te openen

Selectief mutisme is een ontwikkelingsstoornis waarbij kinderen en jongeren als gevolg van angst niet spreken. De kinderen en jongeren kunnen praten, maar het lukt ze in bepaalde sociale situaties niet. Op andere gebieden functioneren de kinderen en jongeren meestal zonder problemen, maar soms is er ook sprake van problemen op andere ontwikkelingsgebieden. Als dat het geval is, of de klachten van selectief mutisme houden aan ook nadat de gebruikelijke behandelingen geen effect hadden, kan het team van de polikliniek van het UMC Utrecht meedenken met kinderen en jongeren met (een vermoeden van) selectief mutisme.

De laatste jaren is er steeds meer onderzoek gedaan naar selectief mutisme. Vroeger werd manipulatie of trauma vaak gezien als oorzaak van het zwijgen bij kinderen met selectief mutisme. Inmiddels weten we dat niet manipulatie of trauma, maar angst op de voorgrond staat.

Het niet spreken van kinderen met selectief mutisme wordt met name veroorzaakt door (sociale) angst, maar er zijn ook nog andere factoren die een rol (kunnen) spelen. Deze factoren zijn bijvoorbeeld een angstige aanleg of geremd temperament, milde ontwikkelingsproblemen of taalproblemen. In combinatie met omgevingsfactoren, zoals ouders die ook angstklachten of een geremd temperament hebben, een meertalige omgeving of stressvolle levenservaringen, kan dit bij een kind leiden tot angst, stress, terugtrekken of zwijgen.

Behandeling Selectief mutisme uitklapper, klik om te openen

Geen gewone verlegenheid

Selectief mutisme kan gezien worden als een extreme vorm van verlegenheid, die –in tegenstelling tot gewone verlegenheid- niet zomaar overgaat. Er zijn goede behandelmogelijkheden en de prognose is vaak gunstig als er op tijd hulp wordt ingeschakeld.

Vooruitzichten 

Met behulp van behandeling kan de spreekangst verminderd worden en het spreken steeds verder uitgebreid worden. Belangrijk hierbij is: hoe eerder kinderen met selectief mutisme behandeld worden, hoe groter de kans op succes. De behandeling kan zodanig succesvol zijn dat het selectief mutisme helemaal overgaat. Veel kinderen die spreekangst hebben (gehad), blijven echter lang last houden van hun spreekangst en/of andere problemen, zoals (sociale) angst of teruggetrokkenheid.

Deze informatie is gebaseerd op:

De Jonge, M. (2016). Selectief mutisme. In W. Staal, J. Vorstman, J. Van der Gaag (Red.), Leerboek ontwikkelingsstoornissen in de levensloop: een integrale medische en psychologische benadering (pp, 301 – 319). Utrecht: De Tijdstroom

Selectief mutisme op de polikliniek ontwikkelingsstoornissen

Selectief mutisme kan gezien worden als een extreme vorm van verlegenheid, die –in tegenstelling tot gewone verlegenheid- niet zomaar overgaat. Op de polikliniek van het UMC Utrecht bieden we diagnostiek en behandeladvies voor kinderen met selectief mutisme waarbij de behandeling elders onvoldoende effect heeft gehad.

De intake en kennismaking wordt door het team zorgvuldig voorbereid. De sfeer wordt zo aangenaam mogelijk gemaakt, meestal middels het spelen van een non-verbaal gezelschapsspel. Gedurende de intake wordt ook een uitgebreide anamnese en klachteninventarisatie gedaan bij ouders. Vooraf aan de intake wordt ouders gevraagd informatie aan te leveren van school en over de jonge ontwikkeling van het kind. Afhankelijk van de leeftijd doen we met het kind een spelletje, of voeren we laagdrempelig een gesprek. Het team observeert het kind bij het maken van een aantal non-verbale taken. De ouders kunnen vanachter een spiegelwand hun kind aan het werk zien. Bij oudere kinderen wordt afhankelijk van wat zij zelf prettig vinden, soms gekozen voor een intake zonder spiegelwand. In overleg met de ouders zoeken we altijd naar mogelijkheden om het voor het kind zo prettig en geborgen mogelijk te maken.

We proberen vervolgens advies te geven aan de verwijzer en eerdere behandelaar of door te verwijzen voor andere vormen van behandeling in de eerste of tweede lijn. Voor vragen en meedenken blijven we daarna indien nodig beschikbaar.

Wat kunt u zelf doen? 

Een aantal tips voor ouders van een kind met selectief mutisme:

  • Bereid uw kind voor op nieuwe of spannende situaties: hoe zal de gebeurtenis verlopen? Wie zijn er bij? Waar vindt het plaats? Hoe ziet de ruimte er uit?
  • Help uw kind door het gedrag voor te doen: kinderen leren veel door te kijken hoe anderen iets doen en het vervolgens na te doen (bijv. gedag zeggen of feliciteren).
  • Bied uw kind vertrouwen en veiligheid: kom afspraken na en stel niet te hoge eisen.
  • Toon begrip voor de angst of verlegenheid van uw kind, en neem angst serieus.
  • Stimuleer het zelfvertrouwen door uw kind aan te moedigen en complimenten te geven wanneer het (kleine) stapjes in de goede richting neemt.
  • Voor meer tips kunt u kijken op de website van Spreekt voor Zich.

Wachttijden psychiatrie

Wetenschappelijk onderzoek uitklapper, klik om te openen

Naast diagnose en behandeling doet het team wetenschappelijk onderzoek naar kenmerken van kinderen met selectief mutisme en naar behandeleffecten. Zo leren we steeds meer over deze stoornis en de mogelijkheden tot behandeling. 

Meer informatie uitklapper, klik om te openen

Relevante links

Contact uitklapper, klik om te openen

U kunt met uw vragen terecht bij het Advies- en Aanmeldteam Psychiatrie.

Telefoonnummer: 088 755 5888 Email adres: aat@umcutrecht.nl Het Advies- en aanmeldteam is op werkdagen bereikbaar van 8:00 - 17:00.

Polikliniek

Specialisme

Bedankt voor uw reactie!

Heeft deze informatie u geholpen?

Graag horen we van u waarom niet, zodat we onze website kunnen verbeteren.